Sağkalım analizi, bir olayın gerçekleşip gerçekleşmediğini değil ne zaman gerçekleştiğini inceler. Bu hesaplayıcı Kaplan-Meier kestirimiyle sağkalım eğrisini ve medyan süreyi verir; iki grubu karşılaştırdığınızda log-rank testini ve tehlike oranını da hesaplar.
Bu araç nedir ve kimin için?
Klinik araştırmalarda sonuç çoğu zaman ikili bir cevap değildir: hasta iyileşti mi sorusundan çok, ne kadar sürede iyileştiği ya da olaysız kaldığı önemlidir. Üstelik her katılımcı çalışma boyunca izlenemez; kimi takipten çıkar, kimi için çalışma olay gerçekleşmeden biter. Bu gözlemler sansürlüdür ve analizden çıkarılmaları ciddi bir yanlılık doğurur. Sağkalım analizi tam bu sorunu çözmek için geliştirilmiştir.
Araç, klinik izlem verisiyle çalışan hekimler ve biyoistatistik desteği arayan alan uzmanları için hazırlandı. Onkolojide nüks süresi, kardiyolojide olaysız sağkalım, yoğun bakımda taburculuk süresi, diş hekimliğinde restorasyon ömrü gibi tüm zamana bağlı sonuçlar aynı yöntemle incelenir. Kullanım alanı tıpla da sınırlı değildir: bir makinenin arıza süresi, bir çalışanın işte kalma süresi ya da bir uygulamanın terk edilme zamanı aynı çerçeveye oturur.
Nasıl kullanılır?
- Her satıra bir kişi yazın. Önce süre, sonra durum: 12 1 biçiminde.
- Durum kodunu doğru girin. 1 = olay gerçekleşti, 0 = sansürlendi. Sansür, kişinin o ana kadar olaysız izlendiği ama sonrasının bilinmediği anlamına gelir.
- Karşılaştırma yapacaksanız iki grubu ayrı kutulara girin; araç log-rank testini ve tehlike oranını hesaplar.
Dikkat edilmesi gerekenler
Sağkalım analizinde istatistiksel gücü belirleyen, katılımcı sayısı değil olay sayısıdır. Beş yüz kişilik bir izlemde yalnızca sekiz olay gerçekleşmişse eğri görsel olarak zengin görünse de test zayıftır. Ayrıca sansürün bilgi taşımadığı varsayılır: takipten çıkma nedeninin sonuçla ilişkili olmaması gerekir. Durumu kötüleşen hastaların izlemi bıraktığı bir veri setinde bu varsayım çöker ve sağkalım olduğundan iyi görünür.
Sonucu yorumlama
Medyan sağkalım, eğrinin %50 düzeyine indiği ilk zamandır. Katılımcıların yarısından fazlası çalışma sonunda hâlâ olaysızsa medyana ulaşılmaz; bu eksik bir bulgu değil, olduğu gibi bildirilmesi gereken bir sonuçtur. Log-rank testi iki eğrinin tamamını karşılaştırır, tek bir zaman noktasını değil; bu nedenle “bir yıllık sağkalım şu kadar” biçimindeki karşılaştırmalardan daha bilgilendiricidir.
Tehlike oranı (HR) grupların olay hızını oranlar. HR = 0,50, birinci gruptaki olay hızının ikincinin yarısı olduğunu söyler. Bu oranın izlem boyunca sabit kaldığı varsayılır; eğriler kesişiyorsa varsayım geçersizdir ve tek bir HR bildirmek yanıltıcı olur.
Sık yapılan hatalar
- Sansürlü gözlemleri veriden çıkarmak. Sağkalımı sistematik olarak olduğundan kötü gösterir.
- Sansür kodunu ters girmek. 1 ile 0 yer değiştirdiğinde sonuç tamamen tersine döner.
- Olay sayısını göz ardı etmek. Az olaylı bir çalışmada anlamsız sonuç, fark olmadığını göstermez.
- Kesişen eğrilerde tek bir tehlike oranı bildirmek. Orantılı tehlike varsayımı kontrol edilmelidir.
Nasıl raporlanır?
“Sağkalım süreleri Kaplan-Meier yöntemiyle kestirilmiş, gruplar log-rank testiyle karşılaştırılmıştır. Birinci grupta medyan sağkalım 23,0 ay, ikinci grupta 8,0 ay bulunmuştur. Gruplar arasındaki fark anlamlıdır, χ²(1) = 16,79; p < ,001; HR = 0,24 (%95 GA [0,12 – 0,49]).” Olay ve sansür sayılarının, izlem süresinin ve risk altındaki kişi sayısı tablosunun da verilmesi beklenir.