Mendeley

Mendeley, akademik kaynakların tek bir kütüphanede toplanmasını, PDF dosyalarının bu kayıtlarla ilişkilendirilmesini ve metin içi atıflarla kaynakçanın seçilen stile göre otomatik oluşturulmasını sağlayan bir referans yönetim programıdır. Programın asıl faydası kaynakça yazımını hızlandırmak değil, kaynak bilgilerinin tek yerde ve tutarlı biçimde tutulmasıdır. Bu sayfada referans yöneticisinin ne zaman gerekli olduğu, ücret durumu, kütüphanenin nasıl kurulacağı, kayıt eklerken dikkat edilmesi gerekenler ve sık karşılaşılan sorunlar ele alınmaktadır.

Referans yöneticisi hangi durumlarda gereklidir?

Yirmi otuz kaynaklı bir ödevde kaynakça elle de yazılabilir. Aşağıdaki durumların herhangi biri geçerliyse elle yönetim hataya açık hâle gelir:

• Kaynak sayısı yüzü aşıyorsa ve metin içi atıflar yazım sürecinde sık yer değiştiriyorsa.
• Çalışma birden fazla dergiye gönderilecekse ve her dergi farklı atıf stili istiyorsa.
• Birden fazla yazar aynı metin üzerinde çalışıyorsa ve ortak bir kaynak havuzu gerekiyorsa.
• Alanyazın taraması aylara yayılıyorsa ve hangi kaynağın neden alındığı sonradan hatırlanmayacaksa.
• Tez gibi uzun metinlerde bölümler ayrı dosyalarda yazılıp sonra birleştirilecekse.

Mendeley ücretli mi, ücretsiz mi?

Mendeley temel kullanım için ücretsizdir. Ücretsiz hesap belirli bir bulut depolama alanı sunar; bu alan çoğunlukla PDF dosyaları tarafından doldurulur. Depolama sınırı aşıldığında eşitleme durur, kütüphanedeki kayıtlar kaybolmaz ancak yeni dosya yüklenemez.

Üniversitelerin önemli bir bölümü kütüphane aboneliği üzerinden EndNote erişimi sağlar. Program seçiminden önce kurumun sunduğu lisansın kontrol edilmesi yerinde olur. Kaynaklar bir programdan diğerine RIS veya BibTeX biçiminde aktarılabildiği için seçim geri döndürülemez değildir.

Kütüphane kurulurken neler yapılmalıdır?

• Masaüstü uygulaması ve Word eklentisi birlikte kurulmalıdır. Metin içi atıf ekleme yalnızca eklenti kuruluyken çalışır; eklenti kurulumu sırasında Word kapalı olmalıdır.
• Klasör yapısı bölümlere göre değil konulara göre kurulmalıdır. Tez bölümleri yazım sürecinde değişir; konu başlıkları daha kalıcıdır.
• Etiketler kullanılmalıdır. Bir kaynak birden fazla konuya girebilir. Klasör tek yer belirtir, etiket ise çoklu sınıflamayı mümkün kılar.
• Okunmuş ve okunmamış kaynaklar ayırt edilmelidir. Kaynak eklemek okumak değildir; yalnızca başlığa bakılarak eklenen kaynaklar sonradan yanlış atıflara yol açar.
• Her kaynağa kısa bir not düşülmelidir. Kaynağın hangi araştırma sorusuna hizmet ettiği tek cümleyle yazıldığında, aylar sonra kaynakçayı gözden geçirmek kolaylaşır.
• Yerel yedek alınmalıdır. Bulut eşitlemesi yedek değildir. Kütüphane belirli aralıklarla RIS veya BibTeX olarak dışa aktarılıp ayrı bir yerde saklanmalıdır.

Kaynak eklerken nelere dikkat edilmelidir?

Kaynakçadaki hataların büyük bölümü, programın yanlış çalışmasından değil, kütüphaneye eksik veya hatalı aktarılan künye bilgilerinden kaynaklanır. Program eline ne verilirse onu biçimlendirir.

Sık görülen künye hataları şunlardır: yazar adının soyadı alanına tümüyle yazılması, Türkçe karakterlerin bozulması, dergi adının kısaltmayla girilmesi, kitap bölümünün makale türünde kaydedilmesi ve yayın yılının erken görünüm tarihiyle karıştırılması. Bu alanlar kayıt eklendiği anda düzeltilmelidir; kaynakça oluşturulduktan sonra düzeltmek çok daha zahmetlidir.

Atıf stili nasıl seçilir ve uygulanır?

Atıf stili, tez yazım kılavuzu veya derginin yazar rehberi tarafından belirlenir. Kurumların çoğu APA veya kendi hazırladığı bir düzeni ister. Stil seçildikten sonra metin içi atıflar ve kaynakça birlikte güncellenir; ikisinin ayrı ayrı elle düzenlenmesi tutarsızlığa yol açar.

• Kurumun kılavuzu standart bir stilden farklıysa, en yakın stil seçilip yalnızca ayrışan noktalar teslimden önce elle düzeltilmelidir.
• Yazım bittikten sonra alan kodları düz metne çevrilebilir. Bu işlem geri alınamadığı için, dönüştürülmüş dosya ayrı bir kopya olarak saklanmalıdır.
• Aynı yazarın aynı yıla ait birden fazla çalışması varsa, harf ayrımının hem metin içinde hem kaynakçada göründüğü kontrol edilmelidir.
• Teslimden önce kaynakça listesi ile metin içi atıflar karşılaştırılmalı, metinde geçmeyen kaynaklar listeden çıkarılmalıdır.

Sık karşılaşılan sorunlar

Sık sorulan sorular

Kütüphane bilgisayar değiştirince taşınır mı? Hesaba giriş yapıldığında kayıtlar eşitlenir. PDF dosyalarının da taşınması için dosyaların bulut eşitlemesine dâhil edilmiş olması gerekir.

Mendeley kaynakçayı hatasız üretir mi? Program yalnızca kendisine girilen bilgiyi biçimlendirir. Künyeler eksikse veya kaynak türü yanlış seçilmişse çıktı da hatalı olur. Teslim öncesi kaynakçanın gözden geçirilmesi gerekir.

Zotero mu Mendeley mi tercih edilmeli? İki program da temel işlevleri karşılar. Tarayıcı üzerinden kaynak yakalama ve stil çeşitliliği önceliğinizse Zotero, PDF üzerinde okuma ve not alma önceliğinizse Mendeley öne çıkar.

Kaynakları başka programa taşımak mümkün mü? Evet. Kütüphane RIS veya BibTeX olarak dışa aktarılıp diğer programa aktarılabilir. Aktarım sonrası kaynak türlerinin doğru eşleştiğinin denetlenmesi gerekir.

Kaynakların taranması ve seçilmesi nasıl yapılır? Referans yöneticisi, hangi kaynağın çalışmaya alınacağına karar vermez. Tarama ölçütlerinin belirlenmesi için alanyazın taraması sayfasına bakılabilir.