Tez danışmanlığı alırken hangi soruları sormalısınız?
Tez döneminin ortasındasınız. Veri toplandı, analiz yapılacak, yazım bir türlü ilerlemiyor ve takvim daralıyor. Bir yerden destek almaya karar verdiniz. Karşınıza onlarca sayfa çıkıyor; hepsi aynı şeyleri söylüyor, hepsi “uzman ekip” diyor, hiçbiri neyi nasıl yaptığını anlatmıyor. Bu noktada çoğu kişi tek bir ölçüte bakıyor: fiyat. Oysa fiyat, alacağınız şeyin ne olduğunu söylemiyor. Aynı rakama […]
İçerik analizi mi, tematik analiz mi?
İçerik analizi frekans üretir, tematik analiz anlam örüntüsü. Hangisini seçeceğinizi araştırma sorunuz belirler.
Akademik Yazım Rehberi: Süreç, Metin Türleri ve Temel Özellikler
Akademik yazım, bilgi aktarmanın ötesinde bir iddiayı kanıtla savunma biçimidir. Bir makale, bildiri ya da tez yazarken karşılaşılan zorlukların çoğu dilden değil, sürecin ve metin türünün kurallarının bilinmemesinden kaynaklanır. Bu rehberde akademik yazının diğer yazı türlerinden farkını, başlıca akademik metin türlerini ve yazma sürecinin aşamalarını tek yerde ele alıyoruz. Akademik yazıyı diğer yazı türlerinden ayıran […]
Makale Reddedilirse Ne Yapılmalı?
Makale reddi, akademik yayın sürecinin istisnası değil olağan bir parçasıdır. Deneyimli araştırmacıların da çalışmalarının önemli bir kısmı ilk gönderdikleri dergide kabul görmez. Önemli olan, ret kararını doğru okumak ve bir sonraki adımı bu okumaya göre planlamaktır. Bu yazıda ret türlerini, karar mektubunun nasıl değerlendirileceğini ve makalenin yeniden gönderime nasıl hazırlanacağını ele alıyoruz. Önce ret türünü […]
Tez Danışmanı Nasıl Seçilir?
Tez danışmanı, lisansüstü süreçte en uzun süre birlikte çalışacağınız akademisyendir. Konunun şekillenmesinden savunma jürisinin oluşturulmasına kadar pek çok kararda belirleyici rol oynar. Buna rağmen danışman seçimi çoğu zaman “kimin kontenjanı boş” sorusuna indirgenir. Bu yazıda tez danışmanı seçerken hangi ölçütlere bakılması gerektiğini, ilk görüşmede nelerin konuşulması gerektiğini ve süreç zorlaştığında hangi seçeneklerin bulunduğunu ele alıyoruz. […]
Örneklem Büyüklüğü Nasıl Belirlenir? (G*Power ile)
Örneklem büyüklüğü, tez sürecinde geri dönüşü en zor kararlardan biridir. Veri toplandıktan sonra “örneklemim yetersizmiş” sonucuna varmak, çoğu zaman baştan başlamak anlamına gelir. Bu nedenle örneklem büyüklüğü, veri toplamaya başlamadan önce güç analiziyle belirlenmeli ve yöntem bölümünde raporlanmalıdır. Bu yazıda güç analizinin mantığı, G*Power programının analiz türlerine göre adım adım kullanımı, evren biliniyorken kullanılan örneklem […]
İlişkisel Tarama Modeli Nicel mi Nitel mi?
Kısa yanıt: ilişkisel tarama modeli nicel bir araştırma modelidir. Değişkenler sayısal olarak ölçülür, veriler ölçek ya da testlerle toplanır, analizler istatistikseldir ve amaç bulguların evrene genellenmesidir. Deneysel bir işlem bulunmaması, modeli nitel yapmaz. Bu soru, tez yazan öğrenciler arasında sıkça karışıklığa yol açar. Karışıklığın kaynağı, “deney yoksa nicel değildir” biçimindeki yaygın ama yanlış kabuldür. Bu […]
Güvenirlik Analizi: Cronbach Alfa Kaç Olmalı?
Cronbach alfa (α), bir ölçeğin maddelerinin birbiriyle ne ölçüde tutarlı olduğunu gösteren iç tutarlılık katsayısıdır (Cronbach, 1951). Kısaca, “bu maddeler gerçekten aynı şeyi mi ölçüyor?” sorusunun sayısal yanıtıdır. Değer 0 ile 1 arasında değişir ve yükseldikçe maddeler arası tutarlılık artar. Bu yazıda alfanın ne ölçtüğü, SPSS’te nasıl hesaplanacağı, çıktının nasıl okunacağı, hangi değerin yeterli sayıldığı, […]
ANOVA’nın Non-Parametrik Karşılığı: Kruskal-Wallis Testi
Kruskal-Wallis H testi, üç veya daha fazla bağımsız grubun karşılaştırılmasında kullanılan, tek yönlü varyans analizinin non-parametrik karşılığıdır. Test, ham puanlar yerine bunların sıralamalarını (rank) kullanır; bu nedenle normal dağılım varsayımı gerektirmez (Kruskal ve Wallis, 1952). Bu yazıda testin ne zaman kullanılacağı, varsayımları, SPSS’te nasıl yapılacağı, çıktının nasıl okunacağı, etki büyüklüğünün nasıl hesaplanacağı, post-hoc karşılaştırmaların nasıl […]
Normallik Testi: Shapiro-Wilk mi, Kolmogorov-Smirnov mu?
Nicel analizin ilk kararlarından biri, verinin normal dağılıp dağılmadığının belirlenmesidir. Bu karar, sonraki bütün test seçimlerini etkiler. SPSS iki normallik testi verir: Kolmogorov-Smirnov (Lilliefors düzeltmeli) ve Shapiro-Wilk. Hangisinin okunacağı çoğu tezde rastgele belirlenir; oysa iki testin gücü ve kullanım alanı farklıdır. Bu yazıda iki testin farkı, SPSS’te nasıl yapılacağı, çıktının nasıl okunacağı, büyük örneklemde niçin […]
Eta Kare ve Kısmi Eta Kare (η²) Nedir?
Eta kare (η²), bağımlı değişkendeki toplam değişkenliğin yüzde kaçının bağımsız değişken tarafından açıklandığını gösteren bir etki büyüklüğü ölçüsüdür. Kısmi eta kare (η²p) ise aynı hesabı, diğer etkenlerin payını dışarıda bırakarak yapar. SPSS varyans analizi çıktısında verilen değer neredeyse her zaman kısmi eta karedir; bu ayrımın bilinmemesi, tezlerde en sık karşılaşılan raporlama hatalarından biridir (Levine ve […]
Cohen’s d Nedir, Nasıl Hesaplanır ve Yorumlanır?
Cohen’s d, iki grubun ortalamaları arasındaki farkın standart sapma birimiyle ifade edilmiş hâlidir. Kısaca, “iki grup arasındaki fark ne kadar büyük?” sorusunun ölçü birimi bağımsız yanıtıdır. Anlamlılık değeri (p) farkın tesadüfi olup olmadığını söyler; Cohen’s d ise farkın ne kadar büyük olduğunu söyler (Cohen, 1988). Bu yazıda Cohen’s d’nin ne olduğu, nasıl hesaplandığı, SPSS ve […]
Karma Yöntem Araştırmalarında Veri Nasıl Analiz Edilir?
Karma yöntem araştırmalarında veri analizi, nicel ve nitel analizlerin ayrı ayrı yapılıp art arda sunulmasından ibaret değildir. Deseni karma yöntem yapan şey, iki veri setinin belirli bir noktada ve belirli bir yöntemle bütünleştirilmesidir (Fetters, Curry ve Creswell, 2013). Bu yazıda karma yöntem analizinin nasıl planlanacağı, bütünleştirmenin hangi düzeylerde yapılabileceği, birleşik gösterim tablolarının nasıl hazırlanacağı ve […]
Keşfedici Sıralı Karma Desen Nedir?
Keşfedici sıralı karma desen (exploratory sequential design), araştırmanın önce nitel veriyle başladığı, bu veriden elde edilen kavram ya da yapının ardından nicel bir araçla ölçülüp sınandığı iki aşamalı bir karma yöntem desenidir. Desenin mantığı, açıklayıcı sıralı desenin tam tersidir: burada nitel aşama ne olduğunu keşfeder, nicel aşama ise keşfedilenin ne ölçüde yaygın olduğunu sınar (Creswell […]
Açıklayıcı Sıralı Karma Desen Nedir?
Açıklayıcı sıralı karma desende önce nicel veri toplanır, ardından bulguları açıklamak için nitel veri toplanır. Aşamaları, katılımcı seçimi ve bütünleştirme.
Tez Savunmasına Nasıl Hazırlanılır?
Tez Savunmasına Nasıl Hazırlanılır? Jürinin En Çok Sorduğu Sorular ve Cevap Stratejileri Exprestez Danışmanım • exprestezdanismanim.com • Yüksek Lisans & Doktora Rehberi 1. Tez Savunması Nedir ve Nasıl İşler? Tez savunması, yüksek lisans veya doktora sürecinin son ve en kritik aşamasıdır. Aylım ca, bazen yıllarca üzerinde çalıştığınız akademik araştırmanızı jüri üyelerine sözlü olarak aktardığınız […]
Korelasyon ve Regresyon Analizi
Korelasyon ve Regresyon Analizi Bilimsel araştırmaların temel hedeflerinden biri, değişkenler arasındaki ilişkileri ortaya koymak ve bu ilişkilerin doğasını anlamaktır. Özellikle sosyal bilimler, eğitim, sağlık ve psikoloji gibi insan davranışlarını merkeze alan alanlarda, araştırmacılar sıklıkla şu soruyla karşı karşıya kalırlar: “Bu iki değişken arasında bir ilişki var mı ve bu ilişki nasıl bir yapıya sahiptir?” İşte […]
Etki Büyüklüğünün Önemi: SPSS Üzerinden Hesaplama ve Yorumlama Yöntemleri
Etki büyüklüğü, istatistiksel testlerin ötesine geçerek araştırma sonuçlarının pratik önemini değerlendirmek açısından kritik bir ölçüttür. Bu çalışmada, etki büyüklüğünün tanımı, önemi, türleri ve SPSS ile nasıl hesaplanacağı ayrıntılı biçimde ele alınmıştır. Cohen’s d, eta square ve partial eta square gibi yaygın ölçütler açıklanmış; SPSS uygulama adımları ve APA 7’ye uygun raporlama örnekleri sunulmuştur. Araştırmacıların yalnızca […]
Bağımsız Örneklem t-Testi ve Mann-Whitney U Testi
Bilimsel araştırmalarda, özellikle sosyal bilimler, eğitim ve sağlık alanlarında, iki bağımsız grubun belirli bir değişken açısından karşılaştırılması sıkça karşılaşılan bir durumdur. Araştırmacılar bu tür karşılaştırmalarda uygun istatistiksel analizleri seçmek zorundadır; aksi halde sonuçların geçerliliği ve güvenirliği tehlikeye girer (Urdan, 2017). Verilerin dağılım biçimi, ölçüm düzeyi ve örneklem büyüklüğü, hangi testin tercih edilmesi gerektiğinde belirleyici rol […]
Eşleştirilmiş T-Testi ve Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi
T-Testi ve Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi: Benzerlikler, Farklılıklar ve Kullanım Alanları Araştırma ve veri analizi süreçlerinde, hipotez testleri verilerin anlamlı farklılıklar gösterip göstermediğini belirlemek için kritik bir rol oynar. Bu bağlamda T-Testi ve Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi, iki grup arasındaki farkları incelemek için yaygın olarak kullanılan testlerdir. Ancak bu testlerin kullanım koşulları ve varsayımları farklıdır. […]
Parametrik ve Non-Parametrik Testler
Parametrik ve Non-Parametrik Testler: Temel Karşılaştırmalar ve Uygulama Alanları Giriş İstatistiksel testler, araştırmacıların veri analizi yaparken hipotezleri test etmelerine ve sonuçları değerlendirmelerine olanak sağlar. Parametrik ve non-parametrik testler, bu testlerin iki ana kategorisini oluşturur. Her iki test türü de farklı varsayımlar ve kullanım alanlarına sahiptir ve veri analizi sürecinde belirli avantajlar ve sınırlamalar sunar. Bu […]
Karma Yöntem Araştırma Desenleri
KARMA YÖNTEM ARAŞTIRMA DESENLERİ Karma yöntem nicel ve nitel araştırma yöntemini veya tekniklerin birlikte kullanıldığı ya da beraber yorumlandığı araştırma yöntemidir. Bu yöntem en son ortaya atılmış olan araştırma yöntemidir bu sebeple üzerinde en az çalışma yapılan ve en az gelişmiş yöntemdir (Christense vd., 2020). Karma yöntemin desenlerini Christense vd. (2020) iki boyut, dokuz desenle […]
Nicel Araştırmalarda Tarama Deseni
NİCEL ARAŞTIRMALAR TARAMA DESENİ TARAMA ARAŞTIRMASI Nicel araştırma yöntemleri arasında en sık kullanılan yöntemlerden birisi olan tarama çalışmaları kendi içinde dört aşamadan oluşmaktadır. Çalışmalar hazırlanırken bu aşamalara özen gösterilmesi çalışmanın niteliği bakımından önemlidir. Veri toplama Veri toplama araçlarını oluşturma Örneklem seçme Veri hazırlama ve analiz etme Tarama Araştırmaları Bir tarama deseni hedeflenen evrenin bir konu […]
Etik Nedir?
Etik nedir? Etik sözcüğü köken itibariyle Yunanca ‘ethos’ sözcüğünden gelmektedir. Kelimenin ilk anlamı alışkanlık, töre, görenek anlamlarını taşımaktadır. Asıl anlamı olan ikinci kullanımına göre ise bir davranışı sergileyen kişinin amacı bu davranışın geleneklerden ya da alışkanlıklardan kaynaklanmasından dolayı değil, doğrunun ve iyinin bu davranış olmasından kaynaklanmaktadır. Bu sayede kişi davranışların nedenini kavradıktan sonra sergilemeye başlar […]
Akademik Yazmadan Önce Kaynak Tarama ve Okuma Listesi Oluşturma
Konuyu ve Amacı Belirleme Kaynak Tarama Durumların, olayların ve sorunların bütünü konu olarak adlandırılır. Her yazının konusu vardır. Konuyu belirlemek yazmanın altyapısını oluşturmanın ilk adımıdır. Konu sınırlandırılması yapılması gerekir. Konunun belirlenmesi ve ardından genelden özele bir sınırlandırma getirilmesi yazının ilk aşamasını kolaylaştıracaktır. Konunun belirlenmesiyle beraber amacının da belirlenmesi gerekir. Konusu ile birlikte amacına da özenle […]
Akademik Yazılarda İddia ve Önerme
BİR KONUDAKİ DÜŞÜNCELERİNİZİ İFADE EDERKEN DÜŞÜNCELERİNİZİ NASIL DESTEKLERSİNİZ? İnsan doğası gereği karşısına çıkan her şeye karşı “Neden?” sorusunu sormaktadır. Bu da karşımıza yeni problemleri çıkarmaktadır. Problemlerin çözülmesinin temelinde ise doğru bilgiye ulaşma amacı yatmaktadır. Doğru bilgiye ulaşmanın yolu ise bilimden geçmektedir. İnsanoğlunun merakıyla başlayan bu süreç yazılı ya da sözlü raporlamayla son bulmaktadır. Bu süreç […]
Akademik Yazılarda Tanım, Kavram ve Terimler Neden Önemlidir?
Akademik Yazmalarda Tanım Kavram Ve Terimlerden Yararlanma Akademik yazılarda tanım, kavram ve terimler anahtar sözcük görevini üstlenmektedirler. Akademik yazılarda kullanılan kavram, terim ve tanımlar hakkında bilgisi olmayan kişi eleştirel okuma yapamaz. Bu da metnin anlaşılabilirliğini düşürür. AKADEMİK YAZMALARDA TANIM Tanımlama, Türkçe Sözlük’te (TDK, 2011, s.2262) “Bir kavramın eksiksiz olarak belirlemek, açıklamak ve tarif etmek.” […]
Akademik Yazılarda Öznel ve Nesnel Anlatım
Bilmek, insanoğlunun doğuştan getirdiği bir özelliktir. Geçmişten günümüze kadar insan, içinde var olan merak duygusunu tatmin etmek için bilinmeyeni bilmek için çabalamıştır. Bunu, ilk çocukluk döneminde çok rahat görmekeyiz. Çocuklar, gördükleri her şeyi bilmek için sorular sorarlar. Bu davranış bireylerin genlerinde bulunan temel kodlardan birisidir. Bilim bu sayede gelişmiştir. Bilmek kadar bildiklerini aktarmak da çok […]
Akademik Dil ve Konuşma Dili Farklı mıdır?
Dil nedir? Ergin (2002, s.13) dili “İnsanlar arasında anlaşmayı sağlayan tabii bir vasıta, kendi kanunları içinde yaşayan ve gelişen bir varlık; milleti birleştiren, koruyan ve onun ortak malı olan siyasi bir müessese; seslerden örülmüş muazzam bir yapı; temeli bilinmeyen bir zamanda atılmış bir gizli anlaşmalar sistemidir.” olarak tanımlamaktadır. Akademik dil nedir? Cummins (2000, s. 541) […]
Bilgiye Nasıl Ulaşırız?
Bilgiye ulaşmanın ilk yolu duyularımız aracılığıyla elde ettiğimiz deneyimlerimizdir. Ancak deneyimlerimiz aracılığıyla elde ettiğimiz bilgiler bizim için kesin güvenirlik ifade etmez ve kesin bilgi niteliği taşımamaktadır. Nedeni ise duyularımız bizleri yanıltabilmesidir. Mesela yolda yürürken duyduğumuz gürültülü bir sesi önce silah sesine benzetebiliriz ve bunu bilinçsizce yaparız. Çünkü beynimizin çalışma ilkeleri her eksik bilgiyi kendisine benzeyen […]