Hakem Yorumlarına Nasıl Yanıt Verilir? Yanıt Mektubu Rehberi

Hakem yorumlarına yanıt, her yorumun olduğu gibi alıntılandığı, altına doğrudan bir yanıt, yapılan değişiklik ve bu değişikliğin metinde nerede olduğu (sayfa ve satır) yazılan madde madde bir yanıt mektubuyla verilir. Dergiden “majör revizyon” kararı geldiyse makaleniz reddedilmemiştir; editör, hakemlerin istediği değişiklikler yapılırsa çalışmayı yeniden değerlendirmeye hazır olduğunu söylemektedir. Süre ise işlemeye başlamıştır. Bu yazıda kararı nasıl okuyacağınızı, revizyonu nasıl planlayacağınızı ve editörü ikna eden bir yanıt mektubunun nasıl kurulduğunu örnekleriyle anlatıyoruz.

Majör ve minör revizyon kararı ne anlama gelir?

Dergiler değerlendirme sonunda genellikle dört karardan birini verir: kabul, minör revizyon, majör revizyon ya da ret. Minör revizyonda istenen değişiklikler sınırlıdır; çoğu zaman anlatım, tablo düzeni ya da birkaç kaynağın eklenmesiyle karşılanır. Majör revizyonda ise hakemler yöntemin, analizin ya da tartışmanın önemli bir kısmının yeniden ele alınmasını ister ve revize metin çoğunlukla aynı hakemlere geri gönderilir.

İki kararda da editörün beklediği şey aynıdır: her yorumun ciddiye alındığını gösteren, okunması kolay bir yanıt mektubu ve bu yanıtla birebir örtüşen bir revize metin. Kararda belirtilen süreye (çoğu dergide editör mektubunda yazar) uymak da değerlendirmenin bir parçasıdır. Süre yetmeyecekse, son gün gelmeden editörden kısa ve gerekçeli bir uzatma istemek, geç kalmaktan her zaman iyidir.

Revizyon sürecinin bütününü bir yol haritasıyla yürütmek isteyenler için makale danışmanlığı sayfamızda hakem raporlarına yanıt aşamasını nasıl birlikte ele aldığımızı anlattık.

Hakem raporu geldiğinde ilk 48 saatte ne yapılmalı?

Raporu ilk okuyuşta yanıt yazmaya başlamak en sık yapılan hatadır. Sert bir cümle, okur üzerinde olduğundan daha büyük bir etki bırakır. Bu yüzden ilk iki gün yazmak için değil, raporu ayrıştırmak için kullanılmalıdır:

1. Raporu bütünüyle okuyun ve bir gün bekleyin. İkinci okumada yorumların çoğunun karşılanabilir olduğu görülür.
2. Her yorumu ayrı bir maddeye bölün. Tek paragrafta üç ayrı istek varsa, bunlar üç ayrı madde olmalıdır (ör. Hakem 1, Yorum 3a, 3b, 3c).
3. Yorumları sınıflandırın. Her maddeyi “kolay düzeltme”, “ek analiz ya da veri”, “yeniden yazım” ve “katılmadığımız” olarak işaretleyin.
4. Editör mektubunu ayrıca okuyun. Editör belirli yorumları öne çıkarmışsa (“özellikle Hakem 2’nin yöntem eleştirisine dikkat ediniz”) bu maddeler önceliklidir.
5. Ortak yazarlarla iş bölümü yapın. Kim hangi maddeden sorumlu, ek analiz kimde, son okuma kimde; takvime bağlayın.

Hakem yorumları nasıl sınıflandırılır?

Yorumların türü, yanıtın nasıl kurulacağını belirler. Aşağıdaki tablo, en sık karşılaşılan yorum türlerini ve her biri için işleyen yaklaşımı özetliyor:

Yanıt mektubu nasıl yazılır?

Yanıt mektubu, hakemin revize metni açmadan bile ne yapıldığını anlayabileceği bağımsız bir belge olmalıdır. Noble (2017), yanıt mektubu için on kural önerir; bunların özü şudur: her yoruma yanıt verin, nazik olun, her yanıta doğrudan bir cevapla başlayın, mümkün olduğunda hakemin istediğini yapın ve neyin değiştiğini açıkça gösterin.

Mektubun yapısı

1. Editöre kısa giriş: Teşekkür, kararın tarihi ve makale numarası; ardından iki üç cümlelik bir genel özet (“Hakemlerin önerileri doğrultusunda yöntem bölümünü genişlettik, etki büyüklüklerini ekledik ve tartışmayı yeniden yapılandırdık.”).
2. Hakem bazında bölümler: Hakem 1, Hakem 2 diye ayrılır; yorumlar numaralandırılır.
3. Her madde üç parçalı: Hakemin yorumu (olduğu gibi, farklı yazı biçimiyle), yanıtınız ve metindeki değişiklik (sayfa ve satır numarasıyla, gerekirse eklenen cümlenin alıntısıyla).
4. Revize metinde işaretleme: Dergi istiyorsa değişiklikler izlenen değişiklik ya da renkli metinle gösterilir; temiz kopya ayrıca yüklenir.

Örnek bir yanıt maddesi

Aşağıdaki örnek, etki büyüklüğü isteyen bir yorumun nasıl karşılanabileceğini ve değişikliğin APA 7 biçiminde nasıl raporlanacağını gösteriyor:

Hakem 2, Yorum 4: “Gruplar arası farklar yalnızca p değerleriyle verilmiş. Bulguların pratik önemi değerlendirilemiyor.”

Yanıt: Bu önemli uyarı için teşekkür ederiz. Tüm karşılaştırmalar için etki büyüklüklerini hesapladık ve Tablo 3’e ekledik. Metindeki ilgili cümleyi de buna göre güncelledik (s. 11, satır 214–218):

“Deney grubunun son test puanları kontrol grubundan anlamlı düzeyde yüksektir, t(58) = 2.87, p = .006, d = 0.74, %95 GA [0.21, 1.26].”

Bu değişiklikle birlikte tartışma bölümünde bulgunun pratik önemini ele alan bir paragraf ekledik (s. 15, satır 301–309).

Örnekte üç şey dikkat çekiyor: yanıt doğrudan “yaptık” diye başlıyor, değişikliğin yeri tam olarak veriliyor ve eklenen cümle hakemin aramasına gerek kalmadan mektupta görülebiliyor. APA (2020), istatistiksel sonuçların yanında etki büyüklüğünün ve güven aralığının raporlanmasını önerir; hakemlerin bu konudaki isteği çoğunlukla bu standarda dayanır. Etki büyüklüğünü kendiniz kontrol etmek isterseniz akademik hesaplama araçlarımız arasındaki Cohen d hesaplayıcısını kullanabilirsiniz.

Katılmadığınız bir hakem yorumuna nasıl yanıt verilir?

Her hakem yorumunu kabul etmek zorunda değilsiniz; ancak hiçbir yorumu yanıtsız bırakmamalısınız. Williams (2004), katılınmayan yorumlarda bile önce hakemin kaygısını kabul etmeyi, ardından kanıta dayalı bir gerekçe sunmayı önerir. İşleyen bir kalıp şöyledir:

• Kaygıyı kabul edin: “Hakemin bu ölçeğin örneklemimize uygunluğuna ilişkin kaygısını anlıyoruz.”
• Kanıt sunun: “Ölçeğin Türkçe uyarlaması benzer yaş grubunda yapılmış (Yazar, yıl) ve bu çalışmada da iç tutarlılık katsayısı .87 bulunmuştur.”
• Metne yansıtın: “Bu bilgiyi okurların da görebilmesi için yöntem bölümüne ekledik (s. 7, satır 132–136).”

Yayın etiği ilkeleri hakemlerden nesnel ve yapıcı bir değerlendirme bekler (COPE Council, 2017); yazarın yanıtında aynı tonu koruması da sürecin doğal bir parçasıdır. “Hakem yanılıyor” anlamına gelen ifadeler, haklı olsanız bile editörü sizin karşınıza geçirir. Hakemin yanlış anladığı bir nokta varsa, bunu metnin yeterince açık olmamasına bağlamak ve ilgili bölümü netleştirmek, hem nazik hem de etkili bir yoldur.

İki hakem birbirine zıt şeyler istediğinde ise karar tek başınıza verilmemelidir. Tercihinizi gerekçesiyle yazın ve editöre, iki hakemin isteğini nasıl dengelediğinizi açıkça belirtin.

Revizyonda en çok nerede takılınır?

Revizyonun zor kısmı yanıt mektubunun dili değil, istenen değişikliklerin metnin bütününe tutarlı biçimde yansıtılmasıdır. En sık sorun çıkaran noktalar şunlardır:

• Ek analiz sonucu değiştirdiğinde: Yeni bir model ya da kontrol değişkeni bulguyu zayıflatabilir. Bu durumda yalnızca tablo değil, öz, tartışma ve sonuç da yeniden yazılmalıdır; aksi hâlde hakem ikinci turda tutarsızlığı hemen fark eder.
• Yanıt ile metnin örtüşmemesi: Mektupta “ekledik” denen cümle metinde yoksa ya da satır numaraları son düzenlemeden sonra kaymışsa, güven kaybı yaşanır. Satır numaraları en son okumada kontrol edilmelidir.
• Bir yorumun gözden kaçması: Uzun bir paragrafın içine gömülü ikinci bir istek atlanırsa, ikinci tur raporu çoğunlukla “yorumlarım karşılanmamış” diye başlar.
• Süre baskısı: Ek analiz, yeniden yazım ve ortak yazar onayı aynı haftaya sıkıştığında, metin aceleyle toparlanır. Bu da ikinci bir majör revizyona ya da ret kararına yol açabilir.
• Savunmacı dil: Her maddeye uzun gerekçelerle karşı çıkan bir mektup, editörün gözünde iş birliğine kapalı bir yazar izlenimi bırakır.

Ret kararı gelirse ne yapılacağını makale reddedilirse ne yapılmalı yazımızda, makalenin her bölümünün hangi soruyu yanıtlaması gerektiğini ise akademik yazım rehberimizde ayrıntılı olarak ele aldık.

Hangi durumda destek almak işinizi kolaylaştırır?

Kısa ve anlatıma dönük bir minör revizyon çoğu zaman yukarıdaki adımlarla kolayca tamamlanır. Ancak majör revizyon kararı geldiğinde, yanıt süresi dolmadan şu durumlardan biriyle karşılaşabilirsiniz:

• Rapor uzun, süre kısa: İki ya da üç hakemden onlarca madde geldi ve hepsini aynı tutarlılıkla karşılayacak zamanınız yok.
• Ek analiz istendi: Hakem farklı bir test, etki büyüklüğü ya da yeni bir model istedi; sonuç değişirse metnin hangi kısımlarının güncelleneceği belirsiz.
• Hakemler birbiriyle çelişiyor: Bir hakem bölümü kısaltmanızı, diğeri genişletmenizi istiyor ve editöre nasıl bir gerekçe sunacağınıza karar veremiyorsunuz.
• Katılmadığınız bir eleştiri var: Yaklaşımınızın doğru olduğunu düşünüyorsunuz, ama bunu editörü ikna edecek bir dille ve kaynakla yazmak zorlaşıyor.

Bu durumlarda birlikte şöyle çalışıyoruz:

1. Ücretsiz ön değerlendirme: Editör kararını, hakem raporlarını ve makalenizi paylaşırsınız; işin kapsamını ve kalan sürenizi birlikte netleştiririz.
2. Revizyon planı: Her hakem yorumu numaralı bir maddeye dönüştürülür, türüne göre sınıflandırılır ve öncelik sırası belirlenir.
3. Bölüm bölüm birlikte çalışma: Ek analizler, metin düzeltmeleri ve yanıt mektubu maddeler hâlinde ilerler; içerikle ilgili her karar sizinle birlikte verilir.
4. Zoom’da birlikte değerlendirme: Revize metni ve yanıt mektubunu gönderimden önce birlikte gözden geçirir, her yanıtın metinle örtüştüğünü kontrol ederiz.

Hizmetin kapsamını makale danışmanlığı sayfasında, çalışma ilkelerimizi Etik Çerçevemiz sayfasında bulabilirsiniz.

Ücretsiz ön değerlendirme için WhatsApp’tan yazın

Sık sorulan sorular

Hakem yanıtı desteğinin ücreti ve süresi neye göre belirlenir?

Ücret ve süre; hakem yorumlarının sayısına ve niteliğine, ek analiz gerekip gerekmediğine, makalenin uzunluğuna ve derginin verdiği süreye göre belirlenir. Ön değerlendirme ücretsizdir; kapsamı gördükten sonra planı ve ücreti açıkça paylaşırız.

Makalem ve hakem raporlarım gizli kalır mı?

Evet. Paylaştığınız makale, hakem raporları ve veriler yalnızca birlikte çalışma amacıyla kullanılır ve üçüncü kişilerle paylaşılmaz. Kişisel verilerin işlenmesine ilişkin ayrıntılar KVKK Aydınlatma Metni‘mizde yer alır.

Süreç tamamen online mı yürüyor?

Evet. Belgeler çevrim içi paylaşılır, değerlendirme görüşmeleri Zoom üzerinden yapılır. Hangi şehirde ya da ülkede olduğunuz fark etmez.

İkinci turda yeni hakem yorumları gelirse ne oluyor?

İkinci tur raporlar genellikle ilk turdakinden daha kısadır ve çoğunlukla önceki yanıtların netleştirilmesini ister. Bu yorumları da aynı yöntemle maddelere ayırıp yanıt mektubunu birlikte güncelleriz.

Kaynaklar

• American Psychological Association. (2020). Publication manual of the American Psychological Association (7th ed.). https://doi.org/10.1037/0000165-000
• COPE Council. (2017). COPE ethical guidelines for peer reviewers (Version 2). Committee on Publication Ethics. https://doi.org/10.24318/cope.2019.1.9
• Noble, W. S. (2017). Ten simple rules for writing a response to reviewers. PLOS Computational Biology, 13(10), e1005730. https://doi.org/10.1371/journal.pcbi.1005730
• Williams, H. C. (2004). How to reply to referees’ comments when submitting manuscripts for publication. Journal of the American Academy of Dermatology, 51(1), 79–83. https://nottingham-repository.worktribe.com/output/1021888