Makale Nasıl Yazılır? IMRaD Yapısı Adım Adım

Akademik makale çoğunlukla IMRaD yapısıyla yazılır: Giriş (Introduction), Yöntem (Methods), Bulgular (Results) ve Tartışma (Discussion). Bu dört bölüme başlık, öz ve kaynakça eklenir. Verileriniz analiz edildi, tablolarınız hazır ama metin bir türlü makaleye dönüşmüyorsa sorun çoğu zaman bilgi eksikliği değildir; her bölümün okura hangi soruyu yanıtladığı netleşmemiştir. Giriş “neden?”, yöntem “nasıl?”, bulgular “ne bulundu?”, tartışma “bu ne anlama geliyor?” sorusunu yanıtlar.

Bu yazıda IMRaD yapısını bölüm bölüm kuruyor, her bölümde neyin yazılacağını örneklerle gösteriyoruz. Makaleyi hedef derginin beklentisiyle birlikte planlamak isterseniz makale danışmanlığı sayfamızda sürecin nasıl ilerlediğini anlattık.

IMRaD yapısı nedir ve neden bu kadar yaygın?

IMRaD, bilimsel makalenin standart iskeletidir. Sollaci ve Pereira’nın (2004) önde gelen tıp dergilerini elli yıl boyunca inceleyen çalışmasına göre bu yapı 1940’lardan sonra yayılmaya başlamış, 1980’lerde bu dergilerde neredeyse tek biçim hâline gelmiştir. Uluslararası Tıp Dergisi Editörleri Komitesinin (ICMJE) Ocak 2025’te güncellenen önerileri de özgün araştırma makalelerinin genellikle bu dört bölüme ayrıldığını belirtir.

Yapının yaygın olmasının nedeni okur alışkanlığıdır. Hakem ve editör, yöntemi arıyorsa doğrudan yöntem bölümüne gider; bulguyu arıyorsa tablolara bakar. Bölümler birbirine karışınca okur aradığını bulamaz ve metin, içeriği güçlü olsa bile dağınık görünür. Akademik yazım sürecinin diğer metin türlerinden farkı da burada belirginleşir: makalede her bilginin bir adresi vardır.

Makaleler “kum saati” biçimine benzetilir: Giriş geniş bir alandan başlayıp sizin araştırma sorunuza daralır; yöntem ve bulgular en dar, en somut kısımdır; tartışma bulgunuzdan başlayıp yeniden alanın genel tablosuna açılır.

Makale hangi sırayla yazılmalı?

Makale okunduğu sırayla yazılmak zorunda değildir. Deneyimli yazarların çoğu en somut bölümden başlar:

1. Tablo ve şekiller: Hangi bulguyu göstereceğinize karar vermek, makalenin ana iddiasını ortaya çıkarır.
2. Yöntem: Yaptığınız işi anlatırsınız; en az yorum gerektiren bölümdür.
3. Bulgular: Tabloları metne bağlarsınız.
4. Tartışma: Bulgunun ne anlama geldiğini alanyazınla karşılaştırırsınız.
5. Giriş: Artık neyi savunduğunuzu bildiğiniz için girişi o iddiaya göre kurarsınız.
6. Başlık ve öz: En son, bütün metni özetleyecek biçimde yazılır.

Tezden makale çıkarıyorsanız bu sıra daha da önemlidir; tezin uzun giriş ve kuramsal çerçeve bölümlerini kısaltmaya çalışmak yerine, makalenin tek bir araştırma sorusunu seçip bölümleri o soruya göre yeniden kurmak daha hızlı sonuç verir.

Giriş bölümünde ne yazılır?

Giriş, okuru üç adımda araştırma sorunuza taşır. Swales’in (1990) araştırma makalesi girişleri için önerdiği “araştırma alanı yaratma” modeli bu adımları şöyle sıralar:

1. Alanı tanıtın: Konunun neden önemli olduğunu ve ne bilindiğini kısaca özetleyin. Örnek: “Hemşirelerde tükenmişlik, hasta güvenliğiyle ilişkili olduğu gösterilmiş bir sorundur.”
2. Boşluğu gösterin: Bilinenlerin neresinin eksik kaldığını belirtin. Örnek: “Ancak gece vardiyası sıklığının bu ilişkiyi nasıl etkilediği Türkiye örnekleminde incelenmemiştir.”
3. Boşluğu doldurun: Çalışmanın amacını, sorusunu ya da hipotezini yazın. Örnek: “Bu çalışmanın amacı, gece vardiyası sıklığı ile tükenmişlik arasındaki ilişkiyi incelemektir.”

Girişin uzunluğu dergiye göre değişse de çoğu dergide üç ile beş paragraf yeterlidir. Kaynak taraması burada bir özet yığınına dönüşmemelidir; her paragraf boşluğa doğru bir adım atmalıdır. Kaynakları nasıl bulacağınızı ve eleyeceğinizi kaynak tarama yazımızda anlattık.

Yöntem bölümü nasıl yazılır?

Yöntem bölümünün ölçütü tekrarlanabilirliktir: Başka bir araştırmacı yalnızca bu bölümü okuyarak çalışmayı yineleyebilmelidir. Nicel bir çalışmada genellikle şu alt başlıklar yer alır:

• Araştırma deseni: Kesitsel, deneysel, yarı deneysel, ilişkisel tarama vb. ve neden seçildiği.
• Örneklem: Evren, seçim yöntemi, dahil etme ve dışlama ölçütleri, örneklem büyüklüğü hesabı.
• Veri toplama araçları: Ölçeklerin kaynağı, Türkçe geçerlik çalışması, bu örneklemdeki güvenirlik değeri.
• İşlem: Verinin ne zaman, nerede, nasıl toplandığı.
• Veri analizi: Kullanılan program (SPSS, R, Stata vb.), testler, varsayım kontrolleri ve anlamlılık düzeyi.
• Etik: Etik kurul adı, karar tarihi ve numarası, katılımcı onamı. Araştırma etiği ilkeleri bu alt başlıkta somut kanıta dönüşür.

Psikoloji ve eğitim alanındaki dergiler çoğu zaman APA’nın nicel araştırmalar için raporlama standartlarını (JARS; Appelbaum vd., 2018) esas alır. Tıp dergileri ise desene göre bir raporlama kılavuzu ister: randomize kontrollü çalışmalar için 2025’te güncellenen CONSORT kontrol listesi (Hopewell vd., 2025) bunun örneğidir. Hedef derginin hangi kılavuzu istediğini yazmaya başlamadan önce öğrenmek, yöntem bölümünü baştan doğru kurmanızı sağlar. Bu nedenle hedef dergi kararı yazımın sonunda değil başında verilmelidir.

Bulgular bölümünde ne raporlanır?

Bulgular bölümü yorum içermez; ne bulunduğunu, araştırma sorularıyla aynı sırada ve sayılarla anlatır. Tablo metnin yerini almaz, metin de tabloyu satır satır tekrar etmez. Metin, okurun tabloda neye bakması gerektiğini söyler.

Bulgu makalede nasıl raporlanır?

APA 7’ye göre bir grup karşılaştırması şöyle yazılabilir:

Deney grubunun son test puanları (M = 78.4, SD = 9.1), kontrol grubunun puanlarından (M = 71.2, SD = 10.3) anlamlı düzeyde yüksekti, t(118) = 4.06, p < .001, d = 0.74.

Bu cümlede betimsel istatistikler, test istatistiği, serbestlik derecesi, kesin p değeri ve etki büyüklüğü birlikte yer alır. Hakemlerin en sık istediği eksik genellikle etki büyüklüğüdür; Cohen’s d değerini Cohen’s d hesaplama aracımızla ortalama ve standart sapmalardan hesaplayabilirsiniz. Tez yazarken edindiğiniz alışkanlıklar burada işe yarar; tablo ve metin ilişkisini tezde bulgular bölümü yazımızda örneklerle gösterdik. Makalede fark, tablo sayısının dergi sınırına göre azaltılması ve yalnızca ana soruyla ilgili bulguların ana metne alınmasıdır.

Tartışma bölümü nasıl kurulur?

Tartışma, bulgunun ne anlama geldiğini anlatır ve şu sırayı izlediğinde okunması kolaylaşır:

1. Ana bulguyu bir cümleyle hatırlatın: Sayıları tekrar etmeden, araştırma sorusuna verilen yanıtı yazın.
2. Alanyazınla karşılaştırın: Bulgunuz hangi çalışmalarla uyumlu, hangileriyle çelişiyor? Çelişki varsa olası nedenini (örneklem, ölçüm aracı, bağlam) tartışın.
3. Kuramsal ve uygulamalı anlamı belirtin: Bulgu alana ne kazandırıyor, uygulayıcı ne yapmalı?
4. Sınırlılıkları yazın: Desenin ve örneklemin sınırlarını açıkça belirtin; bu bölüm hakemin itirazını önceden karşılar.
5. Sonuç ve öneriyle kapatın: Gelecek çalışmalar için somut bir yön gösterin.

Tartışmada en sık yapılan hata, bulguların verinin taşıyabileceğinden büyük yorumlanmasıdır. Kesitsel bir çalışmada “neden olur” yerine “ilişkilidir” demek gerekir. Dilin nesnel kalması, yorumun güvenilirliğini artırır.

Başlık, öz ve anahtar kelimeler en son nasıl yazılır?

Başlık, çalışmanın değişkenlerini ve örneklemini içermelidir: “Gece Vardiyası Sıklığı ile Tükenmişlik Arasındaki İlişki: Hemşireler Üzerine Kesitsel Bir Çalışma” gibi. Öz, IMRaD’ın küçük bir kopyasıdır: amaç, yöntem, temel bulgu (sayısıyla) ve sonuç. Pek çok dergi 150–250 kelimelik, alt başlıklı yapılandırılmış öz ister; sınırı derginin yazım kurallarından kontrol edin. Anahtar kelimeleri başlıkta zaten geçen sözcüklerle tekrarlamak yerine, okurun arayabileceği eş anlamlı terimlerle seçmek görünürlüğü artırır.

Makale yazarken en çok nerede takılınır?

• Odak dağınıklığı: Bir makaleye birden çok araştırma sorusu sığdırılmaya çalışılır; giriş ve tartışma birbirinden kopuk kalır. Sonuç çoğu zaman editörden gelen masa başı ret kararıdır.
• Dergi kurallarına uymama: Kelime sınırı, kaynak gösterme biçimi, tablo sayısı ya da raporlama kılavuzu gözden kaçar ve makale hakeme gitmeden iade edilir.
• Yöntemin eksik anlatılması: Örneklem hesabı, varsayım kontrolleri ya da etik kurul bilgisi yazılmaz; hakem “tekrarlanabilir değil” notu düşer.
• Bulgularla tartışmanın karışması: Bulgular bölümünde yorum yapılır, tartışmada yeni sayılar verilir; hakem bölümlerin yeniden düzenlenmesini ister.
• Tartışmanın özet yığınına dönüşmesi: Önceki çalışmalar sıralanır ama sizin bulgunuzla karşılaştırılmaz.

Bu hataların ortak sonucu zaman kaybıdır: Bir ret ya da majör revizyon, yayın sürecini aylarca uzatabilir. Bu süre doçentlik ya da kadro için belirli bir takvime bağlıysanız gecikme daha da belirgin hissedilir. Makale reddedilirse ne yapacağınızı ayrı bir yazıda ele aldık; ancak en verimli yol, bu noktaları gönderimden önce kontrol etmektir.

Hangi durumda destek almak işinizi kolaylaştırır?

Tek bir araştırma sorusu olan, hedef dergisi belli bir çalışmada yukarıdaki adımlar çoğu zaman yeterlidir. Ancak şu durumlardan birindeyseniz makaleyi birlikte ele almak süreci hızlandırır:

• Veri ve bulgular hazır ama metin toparlanmıyor: Tablolarınız elinizde, fakat hangi bulgunun makalenin merkezine konacağına karar veremiyorsunuz.
• Taslak var ama bölümler birbirine bağlanmıyor: Giriş bir şey vaat ediyor, tartışma başka bir şey anlatıyor.
• Hedef derginin kuralları karşısında takıldınız: Kelime sınırı, yapılandırılmış öz ya da istenen raporlama kılavuzu metni yeniden kurmayı gerektiriyor.
• Takviminiz belli: Doçentlik başvurusu, kadro ya da mezuniyet için makalenin belirli bir tarihe kadar gönderilmesi gerekiyor.

Birlikte çalışma şu adımlarla ilerler:

1. Ücretsiz ön değerlendirme: Verilerinizi, mevcut taslağınızı ve hedefinizi (hangi indeks, hangi takvim) paylaşırsınız.
2. Yol haritası: Makalenin ana iddiası, bölümlerde yapılacak işler ve hedef dergi seçenekleri belirlenir.
3. Bölüm bölüm geliştirme: Yöntemden başlayarak her bölüm geri bildirimle ilerler; her öneri gerekçesiyle sunulur, karar size aittir.
4. Zoom’da birlikte değerlendirme: Gönderimden önce metnin son hâli birlikte gözden geçirilir; hakem raporları gelirse yanıt sürecinde de birlikte çalışırız.

Ayrıntılar makale danışmanlığı sayfasında yer alıyor. Dergi seçimi ve yayın stratejisi öncelikliyse akademik yayın danışmanlığı aynı plana eklenir. Çalışma ilkelerimizi Etik Çerçevemiz sayfasında bulabilirsiniz.

Ücretsiz ön görüşme için WhatsApp’tan yazın

Sık sorulan sorular

Ücret ve süre neye göre belirlenir?

Desteğin kapsamına (mevcut bir taslağın gözden geçirilmesi mi, verilerden başlayarak kurgu mu), hedef derginin düzeyine ve takviminize göre belirlenir. Ön değerlendirme ücretsizdir; kapsam netleştikten sonra size özel bir plan sunulur.

Çalışmam ve verilerim gizli kalır mı?

Paylaştığınız dosyalar yalnızca sizin çalışmanız için kullanılır ve üçüncü kişilerle paylaşılmaz. Kişisel verilerin nasıl işlendiği KVKK Aydınlatma Metni‘nde yer alıyor.

Farklı bir şehirdeyim; çalışma nasıl yürür?

Çalışma tamamen çevrim içi yürür. Dosyalar yazışma yoluyla paylaşılır, değerlendirmeler Zoom’da yapılır.

Hakem ya da editör revizyon isterse ne olur?

Hakem yorumlarını maddelere ayırır, her maddenin metinde nereye karşılık geldiğini birlikte belirleriz. Hakem yorumlarına yanıt mektubu da bu planla aynı turda hazırlanır.

Kaynaklar

• American Psychological Association. (2020). Publication manual of the American Psychological Association (7th ed.). https://doi.org/10.1037/0000165-000
• Appelbaum, M., Cooper, H., Kline, R. B., Mayo-Wilson, E., Nezu, A. M., & Rao, S. M. (2018). Journal article reporting standards for quantitative research in psychology: The APA Publications and Communications Board task force report. American Psychologist, 73(1), 3–25. https://doi.org/10.1037/amp0000191
• Hopewell, S., Chan, A.-W., Collins, G. S., Hróbjartsson, A., Moher, D., Schulz, K. F., … Boutron, I. (2025). CONSORT 2025 statement: Updated guideline for reporting randomised trials. BMJ, 389, e081123. https://doi.org/10.1136/bmj-2024-081123
• International Committee of Medical Journal Editors. (2025). Recommendations for the conduct, reporting, editing, and publication of scholarly work in medical journals (Updated January 2025). https://www.icmje.org/icmje-recommendations.pdf
• Sollaci, L. B., & Pereira, M. G. (2004). The introduction, methods, results, and discussion (IMRAD) structure: A fifty-year survey. Journal of the Medical Library Association, 92(3), 364–367.
• Swales, J. M. (1990). Genre analysis: English in academic and research settings. Cambridge University Press.