Tezden Makale Nasıl Çıkarılır? Adım Adım Rehber

Tezden makale çıkarmak, tezi kısaltmak değildir. Tezin içinden tek bir araştırma sorusunu ve ona ait bulguları seçip bunları hedef derginin biçiminde, yeni baştan kurulmuş bir argümana dönüştürmektir. Tez bitti, mezuniyet için yayın şartı ya da doçentlik dosyası için makale gerekiyor ve önünüzde 150 sayfalık bir metin duruyorsa doğru yerdesiniz. Bu yazıda hangi bölümün nasıl dönüştürüleceğini, etik sınırları ve hakemlerin en sık takıldığı noktaları adım adım anlatıyoruz.

Tez ile makale arasındaki fark nedir?

Tez, bir öğrenme sürecini belgeler: jüriye konuyu bütünüyle bildiğinizi, yöntemi doğru uyguladığınızı ve her adımı gerekçelendirebildiğinizi gösterir. Makale ise tek bir iddiayı savunur ve bunu, zamanı kısıtlı bir uzman okura en kısa yoldan kanıtlamaya çalışır. Bu nedenle tezde değerli olan pek çok ayrıntı (uzun kuramsal çerçeve, her ölçeğin tarihçesi, anlamlı çıkmayan her alt analizin ayrıntısı) makalede yük olur.

Kamler (2008), doktora öğrencilerinin yayın deneyimlerini incelediği çalışmasında tezden yayın üretmenin ayrı bir yazma becerisi gerektirdiğini ve danışmanla birlikte yazmanın bu beceriyi kazandırmada etkili olduğunu vurgular. Kısacası makale, tezin “özeti” değil, tezden doğan yeni bir metindir. Bu dönüşümü bölüm bölüm planlamak için makale danışmanlığı sayfamızda sürecin nasıl ilerlediğini de inceleyebilirsiniz.

Tezden makale çıkarmaya nereden başlanır?

1. Tek bir soru ve tek bir katkı seçin

Tezinizde üç araştırma sorusu varsa bunların hepsini tek makaleye sığdırmaya çalışmayın. Hangisinin alanyazına en net katkıyı sunduğunu seçin ve katkıyı tek cümleyle yazın: “Bu çalışma, X bağlamında Y ile Z arasındaki ilişkinin, W koşulunda değiştiğini göstermektedir.” Bu cümle kurulamıyorsa metin henüz makaleye hazır değildir.

Bazı tezlerden birden fazla makale çıkabilir; örneğin bir ölçek uyarlaması ve o ölçekle yapılan ilişkisel çalışma iki ayrı soruyu yanıtlıyorsa iki ayrı makale meşrudur. Ölçüt şudur: Her makale kendi başına anlamlı bir soruyu yanıtlamalıdır.

2. Hedef dergiyi yazmaya başlamadan seçin

Derginin kelime sınırı, bölüm yapısı, atıf biçimi ve okur kitlesi metnin nasıl kurulacağını belirler. Bu yüzden dergi seçimi son iş değil, ilk karardır. Derginin son iki sayısını okuyun; benzer yöntemle yapılmış çalışmalar yayımlıyorsa doğru adrestesiniz. Mezuniyet ya da kadro şartınız belirli bir dizini (TR Dizin, ESCI, SSCI vb.) gerektiriyorsa kısa listeyi bu şarta göre kurun.

3. Yazar kılavuzunu çıkarın ve bir iskelet kurun

Derginin yazar kılavuzundaki kelime sınırını, özet uzunluğunu, tablo sayısını ve kaynak gösterme biçimini bir kontrol listesine dönüştürün. Ardından her bölüm için iki üç cümlelik bir plan yazın. Çoğu dergide makale uzunluğu 5.000–8.000 kelime arasındadır; 150 sayfalık bir tezin bu sınıra inmesi ancak seçici davranarak mümkündür.

Tezin her bölümü makalede nasıl dönüşür?

Aşağıdaki tablo, tez bölümlerinin makaledeki karşılığını ve en sık yapılan hatayı özetler:

Giriş ve alanyazın nasıl kısaltılır?

Girişi genelden özele daralan bir huni gibi kurun: alanın sorunu, bu sorun hakkında bilinenler, bilinmeyen (boşluk) ve çalışmanızın amacı. Tezinizdeki kaynak taraması burada ham madde olarak işe yarar, ancak yalnızca argümanı taşıyan çalışmaları seçin. Tez savunmasından bu yana geçen sürede yayımlanmış yeni çalışmaları mutlaka tarayın; hakemler güncel alanyazını ilk bakışta fark eder.

Yöntem bölümünde neler kalmalı?

Yöntem bölümünün ölçütü tek bir sorudur: Bu metni okuyan biri çalışmayı tekrarlayabilir mi? Desen, örneklem ve örnekleme yöntemi, ölçme araçları ve bu çalışmada elde edilen Cronbach alfa değerleri, veri toplama süreci, etik kurul onayı ve analiz planı kısa ama eksiksiz verilmelidir. Tezde sayfalarca anlatılan ölçek geliştirme süreci, makalede bir paragrafa ve bir kaynağa iner.

Bulgular nasıl seçilir?

Makaleye yalnızca seçtiğiniz soruya yanıt veren bulguları alın. Tezdeki bulgular bölümü çoğunlukla her alt problemi ayrı ayrı raporlar; makalede ise tablolar birleştirilir, metin tablodaki sayıları tekrar etmez, okurun dikkatini önemli sonuca yönlendirir. Anlamlılık değerinin yanında etki büyüklüğü ve mümkünse güven aralığı da verilmelidir; tezinizde etki büyüklüğü yoksa Cohen d hesaplama aracımızla bu değeri tablodaki ortalama ve standart sapmalardan hesaplayabilirsiniz.

Tartışma nasıl odaklanır?

Temel bulguyu bir cümleyle hatırlatın, alanyazındaki destekleyen ve çelişen çalışmalarla karşılaştırın, olası açıklamaları tartışın, sınırlılıkları açıkça yazın ve bir uygulama ya da araştırma önerisiyle bitirin. Tezdeki uzun öneri listeleri makalede iki üç somut öneriye iner.

Tezden üretilen makale nasıl belirtilir?

Makalenin tezden üretildiği metinde açıkça belirtilmelidir. Bu bilgi genellikle başlık sayfasındaki yazar notunda ya da teşekkür bölümünde yer alır ve tez kaynakçada gösterilir. APA 7’ye göre (American Psychological Association, 2020) örnek bir kullanım:

Yazar notu: Bu makale, birinci yazarın Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü’nde tamamladığı “Ortaokul öğrencilerinde akademik erteleme ve öz düzenleme” başlıklı doktora tezinden üretilmiştir.

Kaynakçada: Yılmaz, A. (2025). Ortaokul öğrencilerinde akademik erteleme ve öz düzenleme [Doktora tezi, Ankara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.

(Örnekteki yazar ve tez kurgusaldır.) Ayrıca derginin gönderim formunda “bu çalışma daha önce yayımlandı mı?” sorusuna tezin varlığını not ederek yanıt verin. Tezlerin açık erişim arşivlerinde bulunması çoğu dergide önceki yayın sayılmaz, ancak bazı dergiler bunu ayrıca sorar; derginin politikasını kontrol edin ve editöre bilgi verin.

Danışman yazar olmalı mı?

Yazarlık, katkıya göre belirlenir. ICMJE ölçütlerine göre yazar olmak için çalışmanın tasarımına ya da verilerin analiz ve yorumuna önemli katkı, metnin yazımına ya da eleştirel gözden geçirilmesine katılım, son sürümün onaylanması ve çalışmanın tümünden sorumluluk üstlenilmesi gerekir; yalnızca genel denetim yazarlık için yeterli sayılmaz (ICMJE, t.y.). Pek çok alanda danışmanlar bu ölçütleri karşıladığı için ikinci yazar olarak yer alır. Yazar sırasını yazmaya başlamadan danışmanınızla konuşun.

Hangi etik sınırlara dikkat edilmeli?

Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi, bir araştırmanın sonuçlarını bütünlüğünü bozacak biçimde parçalayıp ayrı yayınlar gibi sunmayı (dilimleme) ve mükerrer yayınları ayrı yayın olarak göstermeyi (tekrar yayım) araştırma etiği ihlalleri arasında sayar. Tezden birden fazla makale üretilecekse her makale farklı bir soruyu yanıtlamalı ve aynı veri setinden yararlanıldığı diğer makalelerde belirtilmelidir.

İkinci risk benzerliktir. Tezden paragraflar olduğu gibi taşınırsa, tez veri tabanlarında taranabildiği için benzerlik raporunda yüksek oran çıkar. Metni makale için yeniden yazmak hem bu sorunu çözer hem de metni dergi okuruna uygun hâle getirir. Raporun nasıl okunacağını benzerlik raporu sayfamızda anlattık.

Tezden makale yazarken en çok nerede takılınır?

• Kısaltma tuzağı: Tezi sayfa sayfa kısaltmak, hakemlerin en sık yazdığı “odak dağınık” eleştirisine yol açar. Makaleyi seçilen soru etrafında yeniden kurmak gerekir.
• Güncelliğini yitirmiş alanyazın: Tez savunmasından birkaç yıl sonra gönderilen makalelerde son çalışmaların eksikliği, masa reddinin sık görülen nedenlerindendir.
• Dergiyle uyumsuz yapı: Kelime sınırını aşan, özet biçimine uymayan metinler hakeme gitmeden geri döner. Ret durumunda izlenecek yolu makale reddedilirse ne yapılmalı? yazımızda anlattık.
• Takvim baskısı: Mezuniyet şartı ya da doçentlik başvuru dönemi yaklaşırken değerlendirme süreleri uzun dergiler zaman kaybettirir. Bu nedenle tezden çıkacak makaleleri bir yayın planı içinde sıralamak işinizi kolaylaştırır.
• Revizyon kararı: Majör revizyon geldiğinde hakem yorumlarına madde madde yanıt vermek, ilk gönderimden sonra en çok emek isteyen aşamadır.

Doçentlik başvurusunda lisansüstü tezlerden üretilmiş yayınlar ayrı bir başlıkta değerlendirildiği için bu makalelerin dosyada nasıl yer alacağını da baştan düşünmek gerekir; ayrıntılar için doçentlik kriterleri yazımıza bakabilirsiniz. Ayrıca bazı üniversiteler, doktora mezuniyeti için belirli dizinlerde yayın koşulu arar (ör. İstanbul Aydın Üniversitesi, 2022); kendi enstitünüzün yönergesini kontrol edin.

Hangi durumda destek almak işinizi kolaylaştırır?

Teziniz tek bir soruya odaklanıyorsa ve hedef dergi belliyse yukarıdaki adımlar çoğu zaman yeterlidir. Ancak şu durumlardan biriyle karşılaşabilirsiniz:

• Tez bitti, yayın şartı bekliyor: Mezuniyetiniz için makale gerekiyor ama 150 sayfayı hangi soruya indireceğinize karar veremiyorsunuz.
• Doçentlik dosyasında eksik var: Puan tablonuzda tezden üretilmiş yayın başlığı boş kalıyor ve başvuru dönemine yetişmek istiyorsunuz.
• Bir tezden kaç makale çıkar, emin değilsiniz: Verinizi etik sınırlar içinde nasıl bölüştüreceğinizi netleştirmek istiyorsunuz.
• İngilizce bir dergiyi hedefliyorsunuz: Türkçe tezinizi uluslararası bir dergiye uygun yapıda ve dilde hazırlamanız gerekiyor; bu noktada akademik çeviri desteği de devreye girebilir.

Bu durumlarda birlikte çalışma süreci şöyle ilerler:

1. Ücretsiz ön değerlendirme: Tezinizi, hedefinizi (mezuniyet, doçentlik, kadro) ve takviminizi konuşuruz; tezden kaç makale çıkabileceğini birlikte görürüz.
2. Yol haritası: Seçilen soru, hedef dergi seçenekleri ve her bölümde yapılacaklar yazılı bir plana dönüştürülür.
3. Bölüm bölüm geliştirme: Giriş, yöntem, bulgular ve tartışma üzerinde gerekçeli geri bildirimle adım adım ilerleriz.
4. Zoom’da birlikte değerlendirme ve gönderim: Gönderim öncesi metni birlikte gözden geçiririz; hakem raporu gelirse yanıt sürecinde de birlikte çalışırız.

Hizmetin kapsamını makale danışmanlığı sayfasında, dergi ve yayın stratejisini akademik yayın danışmanlığı sayfasında, çalışma ilkelerimizi Etik Çerçevemiz sayfasında bulabilirsiniz.

Ücretsiz ön görüşme için WhatsApp’tan yazın

Sık sorulan sorular

Ücret ve süre neye göre belirlenir?

Ücret ve süre; tezin alanına ve uzunluğuna, kaç makale hedeflendiğine, hedef derginin diline ve düzeyine ve takviminize göre belirlenir. Ön görüşmede kapsamı netleştirdikten sonra size yazılı bir yol haritası sunarız.

Tezim ve verilerim gizli kalır mı?

Evet. Paylaştığınız tez, veri ve taslaklar yalnızca sizin çalışmanız için kullanılır, üçüncü kişilerle paylaşılmaz. Ayrıntılar KVKK Aydınlatma Metni’nde yer alır.

Süreç tamamen online mı yürüyor?

Evet. Dosya paylaşımı, yazışmalar ve değerlendirme toplantıları online yapılır; Türkiye’nin ya da dünyanın her yerinden çalışabiliriz.

Danışmanım ya da hakem değişiklik isterse ne oluyor?

Danışmanınızın notlarını yol haritasına ekleyip metni birlikte güncelleriz. Dergiden revizyon kararı gelirse eleştirileri madde madde ele alır, yanıt mektubunu birlikte kurarız; masa reddi gelirse kısa listedeki sıradaki dergiye göre uyarlamayı planlarız.

Kaynaklar

• American Psychological Association. (2020). Publication manual of the American Psychological Association (7th ed.). https://doi.org/10.1037/0000165-000
• International Committee of Medical Journal Editors. (t.y.). Defining the role of authors and contributors. 15 Ekim 2026 tarihinde https://www.icmje.org/recommendations/browse/roles-and-responsibilities/defining-the-role-of-authors-and-contributors.html adresinden erişildi.
• İstanbul Aydın Üniversitesi. (2022). Lisansüstü programlarda zorunlu mezuniyet yayın şartları yönergesi (Senato kararı 14.09.2022, 2022-12/8). https://kalite.aydin.edu.tr/wp-content/uploads/2022/09/Madde-11-LEE-Yayin-Yonergesi.pdf
• Kamler, B. (2008). Rethinking doctoral publication practices: Writing from and beyond the thesis. Studies in Higher Education, 33(3), 283–294. https://doi.org/10.1080/03075070802049236
• Yükseköğretim Kurulu. (t.y.). Yükseköğretim kurumları bilimsel araştırma ve yayın etiği yönergesi. 15 Ekim 2026 tarihinde https://df.itu.edu.tr/arastirma/yükseköğretim-kurumları-bilimsel-araştırma-ve-yayın-etiği-yönergesi adresinden erişildi.