Tezde Bulgular Bölümü Nasıl Yazılır? APA Örnekleriyle Rehber

Tezde bulgular bölümü, araştırma sorularınıza verilerin ne yanıt verdiğini yorum katmadan, sırayla ve APA biçiminde sunan bölümdür. Her alt problem için önce hangi analizin yapıldığı söylenir, ardından tablo verilir ve tablonun altında sonucun ne olduğu birkaç cümleyle yazılır. Analizleri bitirdiyseniz ama SPSS ya da JASP çıktıları hâlâ bir klasörde duruyorsa, danışmanınız da “bulguları yazdığında gönder” dediyse, bu rehber çıktıdan teslim edilebilir bir bölüme giden yolu adım adım anlatıyor.

Bulgular bölümünde en sık görülen sorun bilgi eksikliği değil, düzen eksikliğidir: aynı tablo iki kez verilir, p değeri var ama etki büyüklüğü yoktur, tartışmaya ait yorumlar bulgulara karışır. Tezin bütününde nerede olduğunuzu görmek isterseniz tez danışmanlığı sayfamız aşamaları özetliyor; analiz kararlarının ayrıntısı ise istatistiksel analiz sayfamızda.

Bulgular bölümü neyi içerir, neyi içermez?

Bulgular bölümü “ne bulundu?” sorusunu yanıtlar; “neden böyle çıktı, alanyazınla nasıl örtüşüyor?” sorusu tartışma bölümünün işidir. APA Yayın Kılavuzu’nun (7. baskı) ve APA’nın nicel araştırma raporlama standartlarının (JARS-Quant) önerdiği çerçeve şöyle özetlenebilir:

• İçerir: Katılımcı akışı ve kayıp veri, betimsel istatistikler, varsayım kontrollerinin sonucu, her araştırma sorusu ya da hipotez için yapılan analiz, test istatistiği, serbestlik derecesi, kesin p değeri, etki büyüklüğü ve güven aralığı, tablolar ve şekiller.
• İçermez: Kaynak göstererek karşılaştırma (“bu sonuç Yılmaz’ın bulgusuyla örtüşmektedir”), sonucun nedenine dair yorum, öneriler, SPSS çıktısının kopyalanmış hâli.

Bazı enstitülerin yazım kılavuzları “Bulgular ve Yorum” ya da “Bulgular ve Tartışma” başlığını birlikte kullanır. Bu durumda bile her bulgunun önce yalın biçimde verilmesi, yorumun ayrı bir paragrafta gelmesi okunurluğu artırır. Önce kendi enstitünüzün kılavuzuna bakın; başlık adını ve tablo biçimini o belirler.

Bulgular bölümü adım adım nasıl yazılır?

1. Araştırma sorularını iskelet olarak kullanın

Bölümün alt başlıkları, giriş bölümünde yazdığınız alt problemlerle ya da hipotezlerle aynı sırada olmalıdır. Üç alt probleminiz varsa üç alt başlığınız olur. Jüri üyesi her soruyu bulgularda bulabilmeli, analiz sırası ile soru sırası arasında gidip gelmemelidir. İskeleti kurmadan yazmaya başlamak, sonradan bütün tabloların yeniden numaralandırılmasına yol açar.

2. Örneklemi ve veri hazırlığını kısaca verin

İlk alt başlıkta kaç kişiye ulaşıldığı, kaç formun hangi gerekçeyle analiz dışında bırakıldığı, kayıp verinin nasıl ele alındığı ve uç değerler için hangi ölçütün kullanıldığı yazılır. Ardından demografik özellikler tek bir tabloda verilir. Betimsel değerleri hızlıca kontrol etmek için betimsel istatistik hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

3. Varsayım kontrollerini raporlayın

Parametrik bir test kullandıysanız normallik ve varyans homojenliğinin nasıl sınandığını ve sonucunu bir iki cümleyle belirtin; sağlanmadığında hangi testi seçtiğinizi gerekçelendirin. Bu karar zinciri parametrik ve non-parametrik testler yazımızda ayrıntılı anlatılıyor. Hangi testin uygun olduğundan emin değilseniz test seçme aracımızdan yararlanabilirsiniz.

4. Her araştırma sorusu için aynı kalıbı tekrarlayın

Okurun her alt başlıkta aynı sırayı görmesi bölümü kolay izlenir kılar. Önerdiğimiz kalıp dört cümlelik bir döngüdür:

1. Amaç cümlesi: “Öğretmenlerin tükenmişlik puanlarının cinsiyete göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemek için bağımsız örneklemler t-testi yapılmıştır.”
2. Tablo atfı: “Sonuçlar Tablo 4’te sunulmuştur.”
3. Sonuç cümlesi: Test istatistiği, serbestlik derecesi, p değeri ve etki büyüklüğü.
4. Yön cümlesi: Fark varsa hangi grubun lehine olduğu, ortalamalarla birlikte.

Tablo, metindeki her sayıyı tekrar etmez; metin de tablodaki her hücreyi okumaz. Metinde yalnızca soruyu yanıtlayan değerler yer alır.

5. Tabloları APA 7’ye göre düzenleyin

APA 7’de tablo numarası kalın yazılır (Tablo 4), bir alt satırda tablo başlığı italik ve başlık biçiminde verilir. Tabloda yalnızca yatay çizgiler kullanılır, dikey çizgi bulunmaz. Kısaltmalar ve anlamlılık işaretleri tablonun altındaki “Not.” satırında açıklanır. SPSS çıktısındaki “Sig. (2-tailed)” gibi program ifadeleri tabloya taşınmaz; sütun adları Türkçeleştirilir ve gereksiz sütunlar (ör. Levene F değeri ayrı bir cümlede verildiyse) çıkarılır. Ondalıklar tablo boyunca tutarlı olmalıdır; genellikle iki basamak yeterlidir, p değerleri ise üç basamakla verilir.

6. Anlamlı çıkmayan sonuçları da yazın

Hipotezi desteklemeyen bulgu, başarısız bir bulgu değildir. Anlamsız sonuç da aynı ayrıntıyla (test istatistiği, p, etki büyüklüğü) raporlanır. Yalnızca anlamlı çıkan analizleri yazmak, jüride “diğer alt problemlere ne oldu?” sorusunu getirir.

Tezde bulgular nasıl raporlanır? APA örnekleri

Aşağıdaki tablo, tezlerde en sık kullanılan analizler için APA 7 uyumlu raporlama kalıplarını gösteriyor. Değerler örnek amaçlıdır.

Tek yönlü ANOVAPuanlar kıdem gruplarına göre anlamlı farklılık göstermektedir, F(2, 247) = 6.18, p = .002, η² = .05.Pearson korelasyonuİş doyumu ile tükenmişlik arasında orta düzeyde, negatif ve anlamlı bir ilişki vardır, r(248) = −.41, p< .001, %95 GA [−.51, −.30].Korelasyonu neden-sonuç diliyle (“etkilemektedir”) yazmak.Çoklu doğrusal regresyonModel anlamlıdır, F(3, 246) = 21.40, p < .001, R² = .21.İş doyumu tükenmişliği anlamlı biçimde yordamaktadır, β = −.36, p < .001.Model özetini verip tek tek yordayıcıların katkısını yazmamak.Ki-kare bağımsızlık testiLisansüstü eğitim alma durumu ile okul türü arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır, χ²(1, N = 250) = 1.84, p = .175, φ = .09.

Bu örneklerde birkaç biçim kuralı dikkat çekiyor. İstatistik simgeleri (M, SS, t, F, p, r) italik yazılır; Yunan harfleri (η², β, χ²) italik yazılmaz. 1’i aşamayan değerlerde (p, r, β) baştaki sıfır kullanılmaz. Kesin p değeri verilir; yalnızca .001’den küçükse “p < .001” yazılır. Türkçe metinde ondalık ayracı için enstitünüzün tercihine (nokta ya da virgül) uyun ve bunu tez boyunca tutarlı uygulayın. Etki büyüklüğünün nasıl hesaplanıp yorumlanacağını SPSS’te etki büyüklüğü ve eta kare yazılarımızda ayrıntılı anlattık.

Nitel bir tezde bulgular nasıl yazılır?

Nitel çalışmalarda bulgular, temalar ve alt temalar üzerinden kurulur. APA’nın nitel raporlama standartları (JARS-Qual) her temanın tanımlanmasını, katılımcı alıntılarıyla desteklenmesini ve yorumun verinin içinden gelmesini önerir. Uygulamada her tema için şu sıra işe yarar: temanın bir iki cümlelik tanımı, kaç katılımcının bu temaya değindiği, temayı en iyi temsil eden bir ya da iki doğrudan alıntı (kod adıyla, ör. Ö7) ve alıntının ardından araştırmacının kısa yorumu. Tema ve kod yapısını bir şekil ya da tabloyla vermek okura bütünü gösterir. Analiz aşaması için içerik analizi ve tematik analiz yazımıza bakabilirsiniz.

Bulgular bölümünde en çok nerede takılınır?

Bulguları yazmak, analizi yapmaktan genellikle daha uzun sürer. Danışmandan geri dönen bölümlerde en sık şu noktalar görülür:

• Çıktıdan tabloya geçiş: SPSS’in onlarca sayfalık çıktısından hangi değerin tabloya gireceğine karar vermek zaman alır. Yanlış sütunun seçilmesi (ör. varyans eşitliği sağlanmadığı hâlde üst satırdaki t değerini almak) sonucu değiştirebilir.
• Soru ile analiz arasındaki uyumsuzluk: Alt problem “ilişki” sorarken fark testi yapılmışsa ya da analiz edilen değişken soruda tanımlanandan farklıysa, düzeltme yalnızca bulgulara değil yöntem ve tartışma bölümlerine de yayılır.
• Yorumun bulgulara sızması: Danışmanlar ve jüriler, kaynak gösterilen karşılaştırmaların bulgular bölümünden çıkarılmasını sıkça ister. Bu, bölümün baştan yeniden yazılması anlamına gelebilir.
• Eksik raporlama: Etki büyüklüğü, güven aralığı ya da varsayım kontrolü verilmediğinde jüri düzeltmesi neredeyse kaçınılmazdır; tez makaleye dönüştürülürken hakem de aynı eksikliği ister.
• Tutarsız biçim: Tablo numaraları, ondalık basamakları ve simgeler bölüm boyunca farklılaşınca enstitü biçim denetimi tezi geri gönderebilir.

Bu sorunların ortak sonucu zamandır: bulgular bölümü danışmandan iki üç kez geri döndüğünde teslim takvimi kayar, savunma tarihi ertelenebilir. Savunma sonrası olası düzeltmeler için jüri düzeltmeleri rehberimize de göz atabilirsiniz.

Hangi durumda destek almak işinizi kolaylaştırır?

Az sayıda alt problem ve temel analizlerle çalışan bir tezde yukarıdaki adımlar çoğu zaman yeterlidir. Ancak analiz çıktıları bir türlü tabloya ve yoruma dönüşmüyorsa şu durumlardan biriyle karşılaşmış olabilirsiniz:

• Elinizde veri seti var ama analiz yapılmadı:  Ham verilerinizi topladınız ancak analize nasıl hazırlayacağınız hususunda ararsız kaldınız.
• Çıktılar elinizde, bölüm yok: Analizler yapıldı, ama hangi değerin nereye yazılacağı ve tabloların nasıl düzenleneceği belirsiz.
• Danışman bölümü geri gönderdi: “Bulgular soruları yanıtlamıyor”, “etki büyüklüğü eksik” ya da “yorum bulgulara karışmış” notlarıyla döndü ve neyin değişeceğini kestiremiyorsunuz.
• Sonuçlardan emin değilsiniz: Doğru testin yapıldığından ya da çıktının doğru okunduğundan şüpheniz var; yanlış bir değer yöntem ve tartışmayı da etkileyecek.
• Takvim daraldı: Danışman toplantısı ya da enstitü teslimi yaklaşıyor ve bölümün birkaç kez daha gidip gelmesine zaman yok.

Bu noktada tez danışmanlığı kapsamında bulgular bölümünüz üzerinde birlikte çalışırız. Süreç sayfamızdaki adımlarla aynıdır: Önce ücretsiz ön değerlendirmede çıktılarınızı, araştırma sorularınızı ve teslim takviminizi konuşuruz. Ardından hangi bölümlerde çalışılacağı ve hangi çıktının ne zaman hazır olacağı yazılı olarak netleşir. Çalışma planı aşamalara bölünür; her aşamanın çıktısı gerekçeleriyle birlikte size ulaşır ve Zoom’da birlikte değerlendirilir. Analizin kendisinin yeniden gözden geçirilmesi gerekiyorsa istatistiksel analiz desteği aynı plana eklenir. Çalışma ilkelerimizi Etik Çerçevemiz sayfasında bulabilirsiniz.

Ücretsiz ön değerlendirme için WhatsApp’tan yazın

Sık sorulan sorular

Bulgular bölümü desteğinin ücreti ve süresi neye göre belirlenir?

Ücret ve süre; alt problem sayısına, kullanılan analizlerin türüne, analizlerin yeniden yapılması gerekip gerekmediğine, tablo sayısına ve teslim takviminize göre belirlenir. Ön değerlendirme ücretsizdir; kapsam netleştikten sonra size yazılı olarak bildirilir.

Verilerim ve tezim gizli kalır mı?

Evet. Paylaştığınız veri dosyaları, çıktılar ve tez metni yalnızca çalışma amacıyla kullanılır ve üçüncü kişilerle paylaşılmaz. Ayrıntılar KVKK Aydınlatma Metni‘nde yer alıyor.

Farklı bir şehirdeyim; çalışma nasıl yürür?

Çalışma tamamen çevrim içi yürür. Dosyalar yazışma yoluyla paylaşılır, değerlendirmeler Zoom’da yapılır. Çalışma saatlerimiz her gün 09.00–00.00 arasındadır.

Danışmanım bölümü yeniden düzeltme ile gönderirse ne olur?

Danışman notlarını maddelere ayırır, her maddenin bölümde nereye karşılık geldiğini birlikte belirleriz. Düzeltmeler bir sonraki aşamaya taşınır; değişen bir analiz varsa yöntem ve tartışmadaki ilgili cümleler de güncellenir.

Bulgularınızda p değerinin yanında etki büyüklüğünü nasıl raporlayacağınızı p değeri .05’in altındaysa sonuç önemli midir? yazımızda örnekle anlattık.

Kaynaklar

• American Psychological Association. (2020). Publication manual of the American Psychological Association (7th ed.). https://doi.org/10.1037/0000165-000
• Appelbaum, M., Cooper, H., Kline, R. B., Mayo-Wilson, E., Nezu, A. M., & Rao, S. M. (2018). Journal article reporting standards for quantitative research in psychology: The APA Publications and Communications Board task force report. American Psychologist, 73(1), 3–25. https://doi.org/10.1037/amp0000191
• Levitt, H. M., Bamberg, M., Creswell, J. W., Frost, D. M., Josselson, R., & Suárez-Orozco, C. (2018). Journal article reporting standards for qualitative primary, qualitative meta-analytic, and mixed methods research in psychology: The APA Publications and Communications Board task force report. American Psychologist, 73(1), 26–46. https://doi.org/10.1037/amp0000151
• Wilkinson, L., & Task Force on Statistical Inference. (1999). Statistical methods in psychology journals: Guidelines and explanations. American Psychologist, 54(8), 594–604. https://doi.org/10.1037/0003-066X.54.8.594
• Field, A. (2018). Discovering statistics using IBM SPSS Statistics (5th ed.). Sage.