Makale özeti (abstract), okurun ve editörün makalenin tamamını okuyup okumayacağına karar verdiği, çoğu dergide 150–300 kelimelik bağımsız bir metindir: çalışmanın amacını, yöntemini, temel bulgularını sayılarla ve bu bulgulardan çıkan sonucu kısa ve tutarlı biçimde verir. Makaleniz bitti, dergi sistemi 250 kelimelik yapılandırılmış bir özet istiyor ve elinizdeki metin 400 kelime ise bu yazı tam size göre: özeti hangi sırayla kuracağınızı, nasıl kısaltacağınızı ve en sık yapılan hataları örnekle anlatıyoruz.
Makale özeti neden bu kadar önemli?
Özet, makalenizin en çok okunan bölümüdür. Editör gönderiyi ilk açtığında başlığa ve özete bakar; çalışmanın derginin kapsamına uyup uymadığına, yöntemin yeterli görünüp görünmediğine çoğu zaman bu iki parçadan karar verir. Veri tabanlarında, dizinlerde ve arama motorlarında da okurun ücretsiz gördüğü tek metin genellikle özettir. Kısacası özet, hem masa başı ret riskini hem de yayımlandıktan sonra makalenizin bulunup okunmasını doğrudan etkiler.
Bu nedenle özeti son dakikada ana metinden birkaç cümle kopyalayarak yazmak yerine ayrı bir metin olarak planlamak gerekir. Makale danışmanlığı sürecinde başlık, öz ve anahtar kelimeleri bu yüzden birlikte ele alıyoruz: üçü de editörün ilk izlenimini belirler.
Yapılandırılmış ve yapılandırılmamış özet arasındaki fark nedir?
Dergiler iki tür özet ister. Yapılandırılmamış özet tek paragraftır; bölümler başlıksız ama aynı sırayla akar. Yapılandırılmış özette ise “Amaç”, “Yöntem”, “Bulgular”, “Sonuç” gibi alt başlıklar bulunur. Hartley’in (2004) derlediği araştırmalar, yapılandırılmış özetlerin biraz daha uzun olsa da daha fazla bilgi içerdiğini, okunmasının ve aranmasının daha kolay olduğunu gösterir. Tıp ve sağlık dergilerinin çoğu bu nedenle yapılandırılmış özet ister.
| Özet türü | Nerede sık istenir? | Bölümler | Tipik uzunluk |
|---|---|---|---|
| Yapılandırılmamış (tek paragraf) | Sosyal bilimler, eğitim, beşeri bilimler | Amaç → yöntem → bulgu → sonuç (başlıksız) | 150–250 kelime |
| Yapılandırılmış | Tıp, hemşirelik, sağlık bilimleri, deneysel çalışmalar | Amaç, Yöntem, Bulgular, Sonuç (bazen Giriş) | 200–300 kelime |
| Rehbere bağlı özet | Randomize kontrollü çalışma, sistematik derleme | CONSORT veya PRISMA özet maddeleri | Derginin sınırı |
| Geniş özet (extended abstract) | Türkçe yayımlanan bazı dergiler, kongreler | Giriş, yöntem, bulgu, tartışma özetlenir | 600–1.500 kelime |
Randomize kontrollü çalışmalarda CONSORT özet uzantısı (Hopewell vd., 2008), sistematik derleme ve meta-analizlerde PRISMA 2020’nin özet kontrol listesi (Page vd., 2021) hangi bilginin özette bulunması gerektiğini madde madde verir. Dergi bu rehberlerden birini istiyorsa özeti o listeye göre kontrol edin.
Makale özeti adım adım nasıl yazılır?
1. Önce derginin yazım kurallarını okuyun
Kelime sınırı, yapılandırılmış olup olmadığı, alt başlıkların adları, kaynak ve kısaltma kullanımına izin verilip verilmediği dergiden dergiye değişir. APA 7, özetin çoğu durumda 250 kelimeyi geçmemesini ve altına üç ila beş anahtar kelime eklenmesini önerir (American Psychological Association, 2020); ancak her zaman derginin kendi kuralı geçerlidir. Henüz hedef dergiyi belirlemediyseniz önce dergi seçimi adımını tamamlayın; özeti dergiye göre yazmak, iki kez yazmaktan kolaydır.
2. Özeti ana metin bittikten sonra yazın
Özet, makalenin küçültülmüş bir kopyasıdır. Bulgular ve tartışma kesinleşmeden yazılan özet, metinle çelişen ifadeler içerir. IMRaD yapısı ile ilerlediyseniz her bölümden özete hangi cümlenin gireceğini işaretlemek yeterlidir.
3. Her bölümden bir ya da iki cümle çekin
- Amaç (ve kısa gerekçe): Çalışmanın neden yapıldığını bir cümleyle, ne yapıldığını bir cümleyle söyleyin. Uzun alanyazın özeti buraya girmez.
- Yöntem: Desen, katılımcılar ve örneklem büyüklüğü, veri toplama aracı ve kullanılan analiz.
- Bulgular: Araştırma sorusunu yanıtlayan iki üç temel bulgu, test istatistiği ve etki büyüklüğü ile birlikte.
- Sonuç: Bulguların ne anlama geldiği ve uygulamaya ya da sonraki çalışmalara ne kazandırdığı.
4. Bulguları sayılarla verin
“Anlamlı farklılıklar bulunmuştur” demek okura bilgi vermez. Hangi grupta, hangi yönde ve ne büyüklükte bir fark olduğunu yazın. Andrade (2011), iyi bir özetin okurun tam metni açmadan çalışmanın ne bulduğunu anlamasını sağlaması gerektiğini vurgular. Nitel çalışmalarda ise sayı yerine ana temaları adlarıyla verin; tematik analiz yaptıysanız “üç tema belirlenmiştir” demek yerine üç temanın adını yazın.
5. Kelime sınırına inin
İlk taslak genellikle sınırın yüzde 30–50 üzerinde çıkar. Kısaltırken şu sırayı izleyin: önce arka plan cümlelerini, sonra yöntemdeki ayrıntıları (ölçeğin alt boyut sayısı, uygulama yeri), en son bulguları kısaltın. Bulgular ve sonuç, özetin en değerli kısmıdır. “Bu çalışmada”, “araştırma kapsamında” gibi kalıpları silmek tek başına 15–20 kelime kazandırır. Kısa ve nesnel anlatım burada en çok işe yarayan beceridir.
6. Anahtar kelimeleri seçin
Anahtar kelimeler, makalenin veri tabanlarında bulunmasını sağlar. Başlıkta zaten geçen kelimeleri tekrar etmek yerine okurun arayabileceği eş anlamlıları ve yöntemi ekleyin. Sağlık alanındaki dergiler çoğu zaman MeSH terimlerinden seçilmesini ister.
Örnek: 250 kelimelik yapılandırılmış özet nasıl görünür?
Aşağıdaki örnek, eğitim alanında kurgusal bir yarı deneysel çalışma için hazırlanmıştır. Bölümlerin uzunluk dengesine dikkat edin.
Amaç: Bu çalışmanın amacı, akran destekli okuma programının ortaokul öğrencilerinin okuma kaygısı üzerindeki etkisini incelemektir.
Yöntem: Ön test–son test kontrol gruplu yarı deneysel desende yürütülen araştırmaya iki ortaokuldan 200 yedinci sınıf öğrencisi katılmıştır (deney n = 100, kontrol n = 100). Program sekiz hafta boyunca haftada iki ders saati uygulanmıştır. Veriler Okuma Kaygısı Ölçeği ile toplanmış, ön test puanları kontrol edilerek kovaryans analiziyle (ANCOVA) çözümlenmiştir.
Bulgular: Ön test puanları kontrol edildiğinde deney grubunun son test okuma kaygısı puanları kontrol grubundan anlamlı düzeyde düşüktür, F(1, 197) = 11.62, p = .001, kısmi η² = .06.
Sonuç: Akran destekli okuma, ortaokul öğrencilerinde okuma kaygısını orta düzeyde azaltmaktadır. Programın farklı sınıf düzeylerinde ve uzun süreli izlemeyle sınanması yararlı olacaktır.
Anahtar kelimeler: akran destekli okuma, okuma kaygısı, ortaokul, yarı deneysel desen
Bu örnekte amaç bir cümle, yöntem üç cümle, bulgular bir cümle, sonuç iki cümledir. Bulgu cümlesi test istatistiğini ve kısmi eta kare değerini içerdiği için “orta düzeyde” ifadesi temelsiz kalmaz. Makalede raporlarken istatistik sembollerini APA 7’ye uygun biçimde italik yazın ve ondalık ayıracını derginin diline göre tutarlı kullanın.
Türkçe öz ile İngilizce abstract aynı mı olmalı?
Türkçe yayımlanan dergilerin büyük kısmı hem Türkçe öz hem İngilizce abstract ister. İkisi içerik olarak eşdeğer olmalıdır: aynı amaç, aynı örneklem, aynı sayılar, aynı sonuç. Ancak İngilizce metin kelime kelime çeviri olmamalı; İngilizce akademik yazımın kalıplarıyla (etken çatı, kısa cümle, geçmiş zamanla verilen bulgular) yeniden kurulmalıdır. Bazı dergiler Türkçe makalelerde ayrıca 600–1.500 kelimelik “extended abstract” ister; bu metin yöntem ve tartışmayı daha ayrıntılı özetler. Uluslararası okura ulaşan tek bölüm çoğu zaman İngilizce abstract olduğundan, Türkçe metindeki akademik dil özeninin İngilizcede de korunması gerekir.
Makale özeti yazarken en sık yapılan hatalar nelerdir?
- Arka planı uzatmak: 250 kelimenin 100’ü konunun önemine gidince bulgulara yer kalmaz.
- Bulgu vermeden bitirmek: “Sonuçlar tartışılmış ve öneriler sunulmuştur” cümlesi editöre hiçbir şey söylemez.
- Metinde olmayan bilgi: Özette geçen bir oran ya da yorum tam metinde yoksa hakem bunu tutarsızlık olarak işaretler.
- Sonucu abartmak: Kesitsel bir ilişkisel tarama çalışmasında “etkiler” ya da “neden olur” demek, desenin desteklemediği bir nedensellik iddiasıdır.
- Kaynak ve tanımsız kısaltma kullanmak: Özet tek başına okunur; açılımı verilmeyen kısaltma okuru kaybettirir.
- Türkçe ve İngilizce özetin uyuşmaması: Revizyonda Türkçe öz güncellenip İngilizce abstract unutulduğunda iki metindeki sayılar farklılaşır.
- Kelime sınırını aşmak: Pek çok gönderim sistemi sınırı aşan özeti kabul etmez; son gün yapılan kısaltmalar çoğu zaman bulguları keser.
Bu hataların sonucu genellikle aynıdır: editör çalışmanın katkısını göremez ve makale hakeme gitmeden döner ya da hakem ilk raporda özetin bulguları yansıtmadığını yazar. Hakem yorumlarına yanıt hazırlarken özeti de yeniden yazmak gerekir; bu da revizyon süresini uzatır. Tezden makale çıkarırken durum daha zordur: 600 kelimelik tez özetini 250 kelimeye indirmek için önce makalenin odağının daraltılması gerekir.
Hangi durumda destek almak işinizi kolaylaştırır?
Özet kısa bir metindir ama makalenin tamamına hâkim olmayı gerektirir. Şu durumlarda birlikte çalışmak süreci hızlandırır:
- Dergi 250 kelimelik yapılandırılmış özet istiyor, sizin metniniz 400 kelime ve neyi çıkaracağınıza karar veremiyorsunuz.
- Türkçe özünüz hazır ama İngilizce abstract onunla eşdeğer değil ya da extended abstract da istendi.
- Editör ya da hakem özetin bulguları yansıtmadığını, katkının açık olmadığını yazdı.
- Tezinizden makale çıkarıyorsunuz ve tez özeti makale özetine dönüşmüyor.
Süreç makale danışmanlığı sayfasındaki adımlarla ilerler: ücretsiz ön değerlendirmede makalenizi ve hedef dergiyi paylaşırsınız; yol haritasında özet, başlık ve anahtar kelimelerde neyin değişeceğini ve gerekiyorsa metnin hangi bölümlerine dokunulacağını belirleriz; bölüm bölüm geliştirme aşamasında geri bildirimle ilerleriz ve metin sizin kaleminizden çıkar; gönderim ve revizyon aşamasında hakem raporu gelirse yanıtı birlikte kurgularız. Her aşamayı Zoom’da birlikte değerlendiririz. Çalışma ilkelerimizi Etik Çerçevemiz sayfasında bulabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Ücret ve süre neye göre belirlenir?
Desteğin kapsamına (yalnızca özet ve anahtar kelimeler mi, makalenin tamamı mı), hedef derginin düzeyine, istenen dillere ve teslim tarihinize göre belirlenir. Ön değerlendirme ücretsizdir; kapsamı netleştirdikten sonra size açık bir plan sunarız.
Gönderdiğim makale gizli kalır mı?
Evet. Paylaştığınız metin ve veriler yalnızca çalışmanız için kullanılır, üçüncü kişilerle paylaşılmaz. Ayrıntılar KVKK Aydınlatma Metni sayfamızdadır.
Tamamen online çalışabilir miyiz?
Evet. Dosyalar çevrim içi paylaşılır, görüşmeler Zoom’da yapılır; Türkiye’nin her yerinden ve yurt dışından birlikte çalışıyoruz.
Hakem makale özeti için düzeltme isterse ne yapıyoruz?
Hakem raporunu birlikte okuyup özetle ilgili her yorumu ana metindeki karşılığıyla eşleştiririz. Özet, ana metin ve İngilizce abstract birlikte güncellenir; yanıt mektubunda her değişikliğin nerede yapıldığı gösterilir.
Dergi kelime sınırı ya da yapılandırılmış özet istedi ve metniniz sığmıyor mu?
Makalenizi ve hedef derginizi paylaşın; özetinizi birlikte gözden geçirip net bir yol haritası çıkaralım.
Kaynaklar
- American Psychological Association. (2020). Publication manual of the American Psychological Association (7th ed.). https://doi.org/10.1037/0000165-000
- Andrade, C. (2011). How to write a good abstract for a scientific paper or conference presentation. Indian Journal of Psychiatry, 53(2), 172–175. https://doi.org/10.4103/0019-5545.82558
- Hartley, J. (2004). Current findings from research on structured abstracts. Journal of the Medical Library Association, 92(3), 368–371. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC442180/
- Hopewell, S., Clarke, M., Moher, D., Wager, E., Middleton, P., Altman, D. G., Schulz, K. F., & CONSORT Group. (2008). CONSORT for reporting randomized controlled trials in journal and conference abstracts: Explanation and elaboration. PLoS Medicine, 5(1), e20. https://doi.org/10.1371/journal.pmed.0050020
- Page, M. J., McKenzie, J. E., Bossuyt, P. M., Boutron, I., Hoffmann, T. C., Mulrow, C. D., … Moher, D. (2021). The PRISMA 2020 statement: An updated guideline for reporting systematic reviews. BMJ, 372, n71. https://doi.org/10.1136/bmj.n71
- Swales, J. M., & Feak, C. B. (2009). Abstracts and the writing of abstracts. University of Michigan Press.