MAXQDA

MAXQDA, görüşme kayıtları, açık uçlu anket yanıtları, odak grup dökümleri, gözlem notları ve doküman arşivleri gibi metin tabanlı verilerin sistemli biçimde kodlanmasını ve çözümlenmesini sağlayan bir nitel veri analizi yazılımıdır. Program analizi kendi başına yapmaz; araştırmacının kurduğu kod yapısını düzenli tutar, kodlar arasındaki ilişkileri görünür kılar ve bulguların hangi veriye dayandığını izlenebilir hâle getirir. Bu sayfada MAXQDA ile çalışmanın hangi durumlarda anlamlı olduğu, lisans durumu, analiz öncesi hazırlık, programda yapılabilen çözümlemeler ve sık karşılaşılan sorunlar ele alınmaktadır.

MAXQDA hangi durumlarda kullanılır?

Nitel veriyi elle kodlamak küçük ölçekli çalışmalarda mümkündür. Veri hacmi büyüdükçe, birden fazla kodlayıcı devreye girdikçe veya kod yapısının çalışma boyunca değişmesi gerektiğinde elle kodlama izlenebilirliğini kaybeder. Aşağıdaki tablo, yazılım kullanmanın fark yarattığı tipik durumları özetlemektedir.

Buna karşılık beş on sayfalık bir veri setinde, tek kodlayıcıyla ve sabit bir kod listesiyle çalışılıyorsa yazılım kurmanın getirdiği öğrenme maliyeti kazanımı aşabilir. Karar, veri hacmi ve kodlama karmaşıklığı üzerinden verilmelidir.

MAXQDA ücretli mi, ücretsiz mi?

MAXQDA ticari bir yazılımdır ve sürekli ücretsiz bir sürümü bulunmaz. Ancak deneme ve öğrenci koşulları çoğu tez çalışması için yeterli olabilir. Lisans koşulları üretici tarafından zaman zaman güncellendiğinden, satın alma öncesinde güncel şartların doğrulanması gerekir.

Ücretsiz alternatif arayanlar için Taguette ve QualCoder gibi açık kaynaklı programlar temel kodlama işlevlerini karşılar. Kodlayıcılar arası uyum hesabı, görselleştirme araçları ve karma yöntem işlevleri bakımından bu programlar MAXQDA kadar kapsamlı değildir.

Analize başlamadan önce neler yapılmalıdır?

Nitel analizde yazılımın verimi, büyük ölçüde ona verilen verinin düzenine bağlıdır. Programa aktarmadan önce tamamlanması gereken adımlar şunlardır:

• Deşifre standardı belirlenmelidir. Duraklamaların, üst üste konuşmaların, dolgu seslerinin ve anlaşılmayan bölümlerin nasıl yazılacağı baştan kararlaştırılmalı ve tüm dökümlerde aynı biçimde uygulanmalıdır.
• Konuşmacılar tutarlı biçimde etiketlenmelidir. MAXQDA, düzenli paragraf başlarını otomatik olarak konuşmacıya göre ayırabilir; bunun için her dökümde aynı etiket biçimi kullanılmalıdır.
• Kimlik bilgileri ayıklanmalıdır. İsim, kurum, yer ve benzeri tanımlayıcı ifadeler kod sistemine girmeden önce takma adlarla değiştirilmeli, eşleştirme listesi proje dosyasının dışında saklanmalıdır.
• Doküman değişkenleri hazırlanmalıdır. Katılımcının yaşı, kıdemi, kurumu gibi bilgiler ayrı bir tabloya alınmalı; bu değişkenler olmadan alt grup karşılaştırması yapılamaz.
• Araştırma soruları yazılı hâle getirilmelidir. Kod yapısı, verinin ilginç bulunan her ayrıntısına değil, araştırma sorularının yanıtına hizmet edecek biçimde kurulmalıdır.
• Yedekleme düzeni kurulmalıdır. Proje dosyası tek bir dosyadır; bozulması durumunda tüm kodlama kaybedilir. Tarih etiketli düzenli kopyalar alınmalıdır.

MAXQDA ile hangi analizler yapılabilir?

Programın işlevleri, kodlama sonrası soruların türüne göre gruplanabilir. Aşağıdaki tablo hangi soru için hangi aracın kullanıldığını göstermektedir.

Bu çıktıların hiçbiri tek başına bulgu değildir. Frekans tablosu bir temanın sık geçtiğini gösterir; o temanın araştırma sorusu açısından ne anlama geldiği, alıntılara dönülerek araştırmacı tarafından yorumlanır.

Kodlama yapılırken nelere dikkat edilmelidir?

Kod yapısı, nitel analizin omurgasıdır. Sık başvurulan ilkeler şunlardır:

• Kod adları, içeriği tek başına anlaşılacak kadar açık olmalıdır. Sonradan ne anlama geldiği hatırlanmayan kısaltmalardan kaçınılmalıdır.
• Her kod için tanım, dâhil etme ölçütü, dışarıda bırakma ölçütü ve örnek alıntıdan oluşan bir kod kitabı tutulmalıdır. Bu belge, yöntem bölümünde kodlamanın nasıl yapıldığını açıklamanın da temelidir.
• Kodlanan birim tutarlı olmalıdır. Kimi yerde tek cümle, kimi yerde iki sayfa kodlanırsa frekanslar karşılaştırılabilir olmaktan çıkar.
• Kod ağacı ikiden fazla düzeye çıktığında kontrolü zorlaşır. Derinleşmek yerine üst kodları yeniden düşünmek genellikle daha verimlidir.
• Yeni kod açma ihtiyacı azalıp veri tekrar etmeye başladığında doyuma yaklaşıldığı söylenebilir; bu nokta kayıt altına alınmalıdır.
• Kodlama kararları not olarak yazılmalıdır. Hangi kodun neden bölündüğü ya da birleştirildiği, aylar sonra savunmada sorulduğunda yalnızca bu notlardan hatırlanır.
• Kod yapısı değiştiğinde önceki dökümler yeni yapıya göre gözden geçirilmelidir; aksi hâlde ilk kodlanan ve son kodlanan dökümler farklı ölçütlerle işlenmiş olur.

Analiz sırasında hangi sorunlarla karşılaşılır?

Sık sorulan sorular

MAXQDA kodlamayı kendisi yapar mı? Hayır. Otomatik kodlama işlevi yalnızca belirlenen sözcüklerin geçtiği yerleri işaretler. Anlam üzerinden kodlama araştırmacıya aittir.

Nitel çalışmada kaç görüşme yeterlidir? Sabit bir sayı yoktur. Ölçüt, yeni görüşmelerin yeni kod üretmeyi bırakmasıdır. Uygulamada tek grupla çalışan tez düzeyindeki araştırmalarda çoğunlukla on beş ile yirmi beş arasında bir aralıkta doyuma yaklaşılır; birden fazla grup varsa bu sayı grup başına düşünülmelidir.

Kodlayıcılar arası uyum ne kadar olmalıdır? Yaygın uygulamada yüzde seksenin üzerindeki uyum ve 0,60 üzerindeki kappa kabul edilebilir sayılır. Tek kodlayıcıyla çalışılıyorsa bu hesap yapılamaz; bunun yerine kodlamanın bir bölümünün belirli aralıkla tekrarlanması tercih edilir.

NVivo yerine MAXQDA seçilmeli midir? İki program temel işlevler bakımından birbirine yakındır. Seçim çoğunlukla kurumun sağladığı lisansa ve danışmanın aşina olduğu programa göre yapılır.

Nicel verilerle birlikte çalışılabilir mi? Evet. Kod frekansları doküman değişkenleriyle birlikte dışa aktarılıp istatistik programlarında çözümlenebilir. Bu yaklaşımın kuralları için istatistiksel analiz ve SPSS veri analizi sayfalarına bakılabilir.