Nitel bulgular, verilerden çıkan temalar başlık yapılarak, her temanın önce yorumlanması ve ardından doğrudan alıntıyla kanıtlanmasıyla yazılır. Kalıp şudur: temayı söyleyin, ne anlama geldiğini kendi sözlerinizle açıklayın, bir iki alıntı verin ve alıntıyı araştırma sorunuza bağlayın.
Kodlarınız çıktı ama temalar bir türlü metne dönüşmüyorsa takıldığınız yer büyük olasılıkla burasıdır. Bölümü birlikte kurmak isterseniz kapsamı analiz desteği sayfamızda görebilirsiniz.
Nitel bulgular nedir, nicel bulgulardan farkı nedir?
Nicel bir tezde bulgular bölümü tablolar ve test sonuçları üzerinden ilerler. Nitel çalışmada kanıt, katılımcının sözüdür. Okur sizin yorumunuzu verinin kendisiyle sınayabilmelidir. Bu yüzden bir bölüm ne yalnızca alıntılardan ne de yalnızca yorumdan oluşmalıdır.
Braun ve Clarke (2006) raporun bir veri özeti değil, verinin ardındaki anlamı gösteren çözümlemeli bir anlatı olması gerektiğini vurgular. COREQ kontrol listesi de bulguların sunumunda alıntıların kullanılmasını, verilerle bulgular arasındaki tutarlılığı ve ana temaların açıkça sunulmasını arar (Tong ve ark., 2007).
Yazmaya başlamadan önce neler hazır olmalı?
- Son hâlini almış tema listesi: Her tema tek cümleyle tanımlanabilmelidir. “İş yükü” bir konudur; “Hemşireler artan iş yükünü mesleki değerden kopma olarak yaşıyor” ise bir temadır.
- Tema-kod-alıntı tablosu: Her temanın altındaki kodları ve en güçlü üç dört alıntıyı bir tabloya alın. Kodlama işini programda yaptıysanız alıntıları tema bazında dışa aktarabilirsiniz.
- Katılımcı kod listesi: K1, K2 gibi takma kodların tamamı metinde tutarlı kullanılmalıdır.
- Araştırma sorularınız: Tema sırası çoğu kez araştırma sorularını izler. Hangi temanın hangi soruyu yanıtladığı belli olmalıdır.
Temalar başlıklara nasıl dönüştürülür?
Başlık yapısı analizinizi gösterir. Yaygın ve anlaşılır yapı şöyledir: bölüm başında tüm temaları özetleyen kısa bir giriş ve bir tablo, ardından her tema için ayrı bir başlık, gerekiyorsa alt tema başlıkları. Aşağıdaki örnek varsayımsaldır.
| Tema | Alt tema | Katılımcı sayısı |
|---|---|---|
| Görünmeyen emek | Sayılmayan işler | 11 |
| Görünmeyen emek | Teşekkür edilmemesi | 8 |
| Ayakta kalma yolları | Ekip dayanışması | 12 |
| Ayakta kalma yolları | İşi eve taşımamak | 6 |
Katılımcı sayısı vermek zorunlu değildir ve temanın gücünü tek başına göstermez. Ancak “bazı katılımcılar” gibi belirsiz ifadeler yerine okura bir ölçek sunar. Analiz yaklaşımınız içerik analizi ise sıklık sunumu zaten beklenen bir parçadır; yorumlayıcı bir tematik analizde ise anlatı öne çıkar.
Nitel bulgular nasıl yazılır? Adım adım paragraf kalıbı
Her tema için aynı dört adımlı paragraf kalıbını kullanabilirsiniz:
- Savı söyleyin: Temanın ne dediğini bir cümleyle yazın.
- Bağlamı verin: Bu durumun kimlerde, hangi koşulda görüldüğünü belirtin.
- Kanıtı gösterin: Doğrudan alıntıyı takma kodla sunun.
- Yorumlayın: Alıntının ne gösterdiğini ve temaya nasıl bağlandığını açıklayın.
Örnek paragraf (varsayımsal):
Katılımcıların çoğu, işlerinin önemli bir kısmının kayıtlara geçmediğini ifade etmiştir. Bu durum özellikle yoğun bakım birimlerinde çalışan hemşirelerin anlatımlarında belirgindir. K7 bu deneyimi şöyle aktarmıştır: “Hastanın yakınını sakinleştirmek de işim ama hiçbir yere yazılmıyor. Vardiya sonunda ne yaptığımı anlatamıyorum.” Bu ifade, emek ile görünürlük arasındaki kopukluğun yalnızca bir yük değil, mesleki değerin sorgulanmasına yol açan bir deneyim olduğunu düşündürmektedir.
Zayıf ve güçlü anlatım arasındaki fark nedir?
Aynı veri iki farklı biçimde yazılabilir. Aşağıdaki karşılaştırma farkı somut olarak gösterir.
Zayıf: “Katılımcılar iş yükünden bahsetmiştir. K3: ‘Çok yoruluyoruz.’ K5: ‘İş çok fazla.’ K9: ‘Yetişemiyoruz.'” Bu anlatımda aynı fikir üç kez tekrarlanır ve araştırmacının sesi duyulmaz. Okur yalnızca konu başlığını öğrenir.
Güçlü: “Katılımcılar yorgunluğu fiziksel bir tükenmeden çok, bakımın niteliğinden ödün verme kaygısıyla ilişkilendirmiştir. K3’ün ‘Yetişiyorum ama hastaya hak ettiği gibi bakamıyorum’ sözü, yükün asıl ağırlığının sayıda değil, mesleki değerde hissedildiğini göstermektedir.” Burada tek alıntı yeterlidir, çünkü cümle verinin ötesine geçer ve okura bir anlam sunar.
Fark, alıntının ne kadar güçlü olduğundan çok, onu nasıl çerçevelediğinizdedir. Yazdığınız her paragrafı “bu cümlenin savı ne?” sorusuyla okuyun.
Doğrudan alıntı nasıl seçilir ve yazılır?
İyi bir alıntı temayı açıkça taşır, kısa ve anlaşılırdır ve araştırmacının yorumunu güçlendirir. Seçim yaparken şu ölçütleri kullanın:
| Soru | Yapılması gereken | ||
|---|---|---|---|
| Kaç alıntı? | Her alt tema için çoğunlukla bir iki güçlü alıntı yeter; aynı fikri tekrar eden alıntıları eleyin. | ||
Kimliği açığa çıkarabilecek ayrıntılar yalnızca yöntemsel bir tercih değil, araştırma etiği konusudur. Küçük bir kurumda “tek erkek hemşire” gibi bir tanım bile kişiyi belli edebilir.
Nitel bulgular APA 7’ye göre nasıl raporlanır?
APA 7 başlık düzeyleri ve alıntı biçimi temel alınır, enstitü kılavuzu farklıysa kılavuz önceliklidir. Alıntının kaynağı takma kodla verilir: (K7, 34 yaş, yoğun bakım). Katılımcı özelliklerinin bütünü ise bölüm başındaki tabloda yer alabilir.
Sağlık alanındaki makalelerde dergi SRQR ya da COREQ uyumu isteyebilir. SRQR 21, COREQ 32 maddeden oluşur (O’Brien ve ark., 2014; Tong ve ark., 2007). Makale gönderecekseniz listeyi yazmadan önce açmak ileride bir geri dönüşü önler. Kod ağacını gösteren bir şekil varsa bölüm başında sunmak okurun yapıyı görmesini kolaylaştırır.
Bulgular ile tartışma nasıl ayrılır?
Bu bölüm verinin ne söylediğini, tartışma bölümü ise bunun alanyazın karşısında ne anlama geldiğini anlatır. Bazı nitel çalışmalarda ikisi birlikte sunulabilir; bu tercihi danışmanınızla ve kılavuzla netleştirin. Birleştirmiyorsanız burada kaynak karşılaştırması yapmaktan kaçının, karşılaştırmayı tartışma bölümüne bırakın.
Nitel bulgular ne kadar uzun olmalı?
Sabit bir sayfa ölçütü yoktur; uzunluğu tema sayısı ve veri zenginliği belirler. Yine de iki ölçüt işe yarar. Birincisi denge: yorumunuz alıntılardan belirgin biçimde fazla olmalı, alıntılar metni taşımak yerine desteklemelidir. İkincisi orantı: bir tema diğerlerinin üç katı yer kaplıyorsa onu bölmeyi, çok kısa kalan temayı ise başka bir temayla birleştirmeyi düşünün.
Yazımı bitirdiğinizde şu dört soruyla kendi metninizi sınayın:
- Her tema başlığı bir sav içeriyor mu, yoksa yalnızca bir konu adı mı?
- Alıntıları çıkarsam yorumlar yine de bir bütün oluşturuyor mu?
- Yorumları çıkarsam alıntılar temayı destekliyor mu?
- Karşıt ya da ayrışan görüşlere de yer verdim mi?
Son soru önemlidir. Temaya uymayan bir katılımcıyı görmezden gelmek yerine onu açıkça yazmak, nitel bulgular için güçlü bir inandırıcılık göstergesidir. Doktora çalışmasında bu bölüm ilerledikçe tez savunmasında gelecek soruların büyük kısmı da burada şekillenir. Bu nedenle her temanın gerekçesini sözlü olarak anlatabildiğinizden emin olun.
En çok nerede takılınıyor?
- Alıntı dizisi: Alıntılar yorumsuz sıralanır; okur analizin yapılmadığını düşünür ve danışman “sen ne diyorsun?” sorusuyla metni geri gönderir.
- Soruyu tekrar etmek: Başlıklar görüşme sorularını izler, temalar yerine soru bazlı özet ortaya çıkar.
- Kodları tema diye sunmak: Kısa etiketler çözümlemenin yerini alır.
- Tek sese yaslanmak: En konuşkan iki katılımcı metni doldurur, geri kalan görünmez olur.
- Tutarsız kodlar: Metindeki K5 ile tablodaki K5 aynı kişi değilse güvenilirlik sorgulanır.
Bu hatalar çoğu kez jüri düzeltmeleri ya da hakem yorumları aşamasında geri gelir ve düzeltmesi yazmaktan daha uzun sürer.
Hangi durumda destek almak işinizi kolaylaştırır?
Bu bölümde destek en çok, analizin bittiği hâlde metnin başlayamadığı noktada işe yarar. Şu durumlardan biri size tanıdık geliyorsa birlikte bakabiliriz:
- Kodlar çıktı ama temalar metne dönüşmüyor.
- Danışmanınız “alıntılar var, yorum yok” dedi.
- Hangi alıntının hangi temayı desteklediğine karar veremiyorsunuz.
- Bölüm dağınık, temalar araştırma sorularına bağlanmıyor.
Birlikte çalışma süreci şöyle ilerler:
- Ücretsiz ön görüşme: Kodlarınızı, geldiğiniz aşamayı ve varsa danışman notlarını birlikte gözden geçiririz.
- Kapsam ve yol haritası: Tema yapısını, alıntı planını ve çalışma sırasını netleştiririz.
- Adım adım birlikte çalışma: Temaları ve bölüm iskeletini sırayla birlikte geliştiririz.
- Zoom’da birlikte değerlendirme: Metni birlikte okur, her temanın gerekçesini konuşuruz; son kararları siz verirsiniz.
Kapsamın tamamını Nitel Veri Analizi sayfasında, çalışma ilkelerimizi Etik Çerçevemiz sayfasında bulabilirsiniz. Program tarafında MAXQDA ve NVivo ile çalışıyoruz.
WhatsApp’tan ön görüşme isteyin
Sık sorulan sorular
Ücret ve süre neye göre belirlenir?
Görüşme sayısına, analizin geldiği aşamaya, tema yapısının olgunluğuna ve teslim takviminize göre belirlenir. Ön görüşmeden sonra size özel kapsam çıkarılır.
Verilerim gizli kalır mı?
Evet. Paylaştığınız transkriptler ve kişisel veriler KVKK aydınlatma metnimiz kapsamında korunur. Mümkünse dosyaları anonimleştirilmiş hâliyle paylaşmanızı öneririz.
Süreç tamamen online yürür mü?
Evet. Görüşmeler Zoom üzerinden, dosya paylaşımları dijital ortamda yapılır.
Danışman ya da hakem bölümü geri çevirirse ne yapılır?
Geri bildirimleri birlikte okur, hangi temanın ya da alıntının gözden geçirileceğini belirler ve değişiklikleri gerekçeleriyle planlarız.
Kodlar çıktı ama temalar metne dönüşmüyor mu?
Konunuzu ve geldiğiniz aşamayı yazın; tema yapısını ve bölüm planını ön görüşmede birlikte netleştirelim.
Kaynaklar
- American Psychological Association. (2020). Publication manual of the American Psychological Association (7th ed.). https://doi.org/10.1037/0000165-000
- Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
- O’Brien, B. C., Harris, I. B., Beckman, T. J., Reed, D. A., & Cook, D. A. (2014). Standards for reporting qualitative research: A synthesis of recommendations. Academic Medicine, 89(9), 1245–1251. https://doi.org/10.1097/ACM.0000000000000388
- Tong, A., Sainsbury, P., & Craig, J. (2007). Consolidated criteria for reporting qualitative research (COREQ): A 32-item checklist for interviews and focus groups. International Journal for Quality in Health Care, 19(6), 349–357. https://doi.org/10.1093/intqhc/mzm042
