MAXQDA’da kodlama, transkriptleri programa aktarıp anlamlı metin parçalarını seçerek bir koda atama işidir. Temel döngü şöyledir: belgeleri aktarın, baştan sona okuyun, kod sistemini kurun, segmentleri kodlayın, kararlarınızı memo olarak yazın, kodları gözden geçirin ve sonuçları raporlayın.
Yüzlerce sayfa transkript önünüzde duruyor ve nereden başlayacağınızı bilemiyorsanız aşağıdaki sıra işi yönetilebilir parçalara böler. Sürecin tamamında birlikte çalışmak isterseniz kapsamı MAXQDA hizmet sayfamızda görebilirsiniz.
MAXQDA’da kodlama ne işe yarar?
Programın kılavuzuna göre kod, seçilen metne, görsele ya da videoya verilen etikettir; kodlanmış parçaya ise kodlanmış segment denir (VERBI Software, t.y.). MAXQDA analizi sizin yerinize yapmaz. Nitel veri analizi kararlarını siz verirsiniz; program bu kararları düzenli tutar ve her bulgunun hangi veriye dayandığını izlenebilir kılar.
Bu izlenebilirlik uygulamada büyük kolaylık sağlar. Bir kodu yeniden adlandırdığınızda ya da iki kodu birleştirdiğinizde bütün veride geçerli olur. Danışmanınız “bu temayı neye dayandırıyorsun?” diye sorduğunda ilgili bütün alıntıları tek ekranda açabilirsiniz.
Program ne zaman gerekir?
Beş on sayfalık bir veri setinde elle kodlama yeterli olabilir. Görüşme sayısı yirmiye yaklaştıysa, ikinci bir kodlayıcı varsa ya da kod yapısı çalışma boyunca değişecekse MAXQDA’da kodlama belirgin bir düzen sağlar. Karma yöntem çalışmalarında kodları katılımcı özellikleriyle çapraz incelemek de ayrıca kolaylaşır. Ses, video ve PDF gibi farklı veri türleri aynı proje dosyasında bir arada tutulabilir (Kuckartz ve Rädiker, 2019).
Kodlamaya başlamadan önce ne hazırlanmalı?
- Araştırma sorusunu önünüze koyun. Kodlama araştırma sorunuzu yanıtlamak için yapılır. Sorudan kopan her ilginç ayrıntı kod olmak zorunda değildir.
- Analiz yaklaşımını seçin. İçerik analizi ile tematik analiz kodlamanın derinliğini ve raporu değiştirir. Seçimin gerekçesi yöntem bölümünde yer almalıdır.
- Transkriptleri anonimleştirin. Gerçek adları K1, K2 gibi takma kodlarla değiştirin; kurum ve şehir adlarını da gözden geçirin. Bu adım araştırma etiği açısından kodlamadan önce tamamlanmalıdır.
- Dosya adlarını standartlaştırın. “K01_Hemsire_Yogunbakim” gibi bir ad, sonradan gruplama yapmayı kolaylaştırır.
Transkript MAXQDA’ya nasıl aktarılır?
Word dosyalarını doğrudan içe aktarabilirsiniz. Zaman damgalı bir döküm kullanıyorsanız kılavuzdaki yol İçe Aktar menüsünde Transcripts seçeneğidir (VERBI Software, t.y.). Bu seçenek DOCX ve RTF dosyalarının yanı sıra Zoom ve Teams’in ürettiği VTT dosyalarını da destekler. Transkript ile ses dosyasını aynı adla aynı klasörde tutarsanız kayıt belgeye bağlanır ve dinleyerek kontrol edebilirsiniz.
Belgeleri gruplara ayırın: örneğin çalışma birimine göre “Yoğun bakım” ve “Servis”. Gruplar sonraki karşılaştırmaların temelidir. Kodlamadan önce her belgeyi en az bir kez baştan sona okuyun ve ilk izlenimlerinizi belge memosuna yazın; bu okuma atlanırsa kodlar veriden değil, beklentinizden doğar.
Kod sistemi nasıl kurulur?
İki yol vardır. Kodlar doğrudan veriden çıkıyorsa tümevarımsal, kuramdan ya da önceki araştırmalardan geliyorsa tümdengelimsel çalışıyorsunuz demektir (Hsieh ve Shannon, 2005). Birçok tezde ikisi birlikte kullanılır: görüşme sorularından birkaç ana başlık açılır, alt kodlar veriden türetilir. Ana başlıkları kurarken alanyazın birikiminden de yararlanabilirsiniz.
Aşağıdaki örnek, hemşirelerde tükenmişlik deneyimini inceleyen varsayımsal bir çalışmadan alınmıştır.
| Ana kod | Alt kod | Tanım (kod memosu) | Örnek ifade |
|---|---|---|---|
| İş yükü | Hasta sayısı | Bakılan hasta sayısının fazlalığına yapılan vurgu | “Tek başıma on iki hastaya bakıyorum.” |
| İş yükü | Fazla mesai | Planlanmamış uzayan çalışma saatleri | “Nöbet bitiyor ama çıkamıyorum.” |
| Destek | Ekip içi destek | Mesai arkadaşlarından görülen yardım | “Birbirimizi ayakta tutuyoruz.” |
Her koda birkaç satırlık tanımı kod memosu olarak yazın: kod ne zaman kullanılır, ne zaman kullanılmaz. Bu tanımlar sizin kod kitabınızdır. On beşinci görüşmede aynı kodu ilk görüşmedeki anlamıyla kullanmanızı sağlar.
MAXQDA’da kodlama adım adım nasıl yapılır?
- Belgeyi açın. Belge sistemindeki transkripte çift tıklayın; metin Document Browser penceresinde açılır.
- Anlam birimini seçin. Tek sözcüğü değil, bağlamıyla anlaşılacak cümleyi ya da paragrafı seçin. Alıntıyı sonradan tek başına okuduğunuzda anlamı korunmalıdır.
- Koda atayın. Seçili metni Code System penceresindeki koda sürükleyin ya da kodu seçili metnin üzerine bırakın.
- Gerekirse birden fazla kod verin. Segmentler örtüşebilir; aynı ifade hem “İş yükü” hem “Duygusal yıpranma” olabilir.
- Katılımcının sözünü koruyun. Çarpıcı bir ifadeyi kod adı yapabilirsiniz; Saldaña (2021) buna in vivo kodlama der ve özellikle ilk döngüde katılımcının dilini korumak için önerir.
- Kararlarınızı not edin. Kararsız kaldığınız yerde belge içi memo açın. Bu notlar sonradan tartışma bölümünün ham malzemesi olur.
İlk iki üç görüşmeden sonra durun. Kod sayısı hızla büyüyorsa birleştirme yapın, ardından kalan belgelere geçin. İlk kodlanan görüşmeleri son hâliyle yeniden gözden geçirmeyi unutmayın.
Kodlar nasıl gözden geçirilir?
Kodlama tamamlanınca asıl analiz başlar. MAXQDA’nın üç aracı bu aşamada öne çıkar:
| Araç | Ne gösterir? | Ne için kullanılır? |
|---|---|---|
| Retrieved Segments | Etkin belgelerdeki etkin kodların bütün segmentleri | Bir kodun altındaki alıntıları okumak, tutarlılığı denetlemek |
| Code Matrix Browser | Hangi kodun hangi belgede kaç kez geçtiği | Gruplar ve katılımcılar arası karşılaştırma |
| Summary Grid ve Summary Tables | Kodlanmış segmentlerin sizin yazdığınız özetleri | Her katılımcıyı tema bazında özetlemek, tablo oluşturmak |
Kullanım mantığı basittir: bir belgeyi ve kodu etkinleştirirsiniz, ilgili segmentler sonuç penceresine gelir. Bir kodun altında birbirine benzemeyen alıntılar görüyorsanız kodu bölün; iki kod hep aynı parçalarda geçiyorsa birleştirin.
MAXQDA’da kodlama ne zaman bitmiş sayılır?
Sabit bir kod sayısı ya da sayfa ölçütü yoktur. Şu üç işaret birlikte görülüyorsa bir sonraki aşamaya geçebilirsiniz:
- Yeni kod çıkmıyor: Son görüşmeler yalnızca var olan kodları tekrar ediyorsa veri büyük ölçüde işlenmiştir.
- Tanımlar oturdu: Her kodun ne zaman kullanılacağını iki cümleyle anlatabiliyorsunuz.
- Kodlar soruya bağlanıyor: Her ana kod bir araştırma sorusunu yanıtlamaya hizmet ediyor; hizmet etmeyenler ayrı bir grupta duruyor.
Bu noktada projenin bir yedeğini alın ve temalaştırmaya geçin. Saldaña (2021) ilk döngüde çıkan kodların ikinci döngüde yeniden düzenlenmesini önerir; kod ağacınızın bu aşamada küçülmesi olağandır. Bu ilerlemeyi TİK raporunda anlatmak isterseniz kod sayısı yerine ulaştığınız ana temaları ve kalan işleri yazın.
Kodlayıcılar arası uyuma nasıl bakılır?
Çalışmanızda ikinci bir kodlayıcı varsa MAXQDA’nın Intercoder Agreement işlevi iki kişinin kodlamasını karşılaştırır. Kılavuza göre belgelerin birebir aynı kopyaları ayrı gruplarda bağımsız olarak kodlanır, projeler birleştirilir ve analiz çalıştırılır (VERBI Software, t.y.). Karşılaştırma belgede kodun geçmesi, geçme sıklığı ya da segment düzeyinde örtüşme üzerinden yapılabilir.
Asıl yarar sayıdan çok, ayrışan kodlar üzerine yapılan konuşmadadır. Uyuşmayan segmentleri birlikte inceleyin ve kod tanımlarını netleştirin.
Yöntem bölümünde nasıl raporlanır?
Okur hangi veriyi, hangi yaklaşımla, hangi programda ve kimin kodladığını görebilmelidir. Örnek:
Görüşmeler yazıya döküldükten sonra katılımcılara takma kodlar verilmiş ve veriler MAXQDA programına aktarılmıştır. Tematik analiz yaklaşımıyla önce tümevarımsal kodlama yapılmış, ardından kodlar temalar altında toplanmıştır (Braun ve Clarke, 2006). İki araştırmacı beş görüşmeyi bağımsız kodlamış, ayrışan kodlar tartışılarak kod tanımları son hâline getirilmiştir.
Programın sürümünü, kullandığınız sürüme göre yazın. Bulguları ise kod listesi olarak değil, temalar ve doğrudan alıntılarla sunun; bu konunun çerçevesini bulgular bölümü yazımızda bulabilirsiniz.
En çok nerede takılınıyor?
- Kod sayısının patlaması: Her cümleye yeni kod açılır, birkaç yüz kod birikir ve temaya geçilemez.
- Tanımsız kodlar: Aynı kod farklı görüşmelerde farklı anlamda kullanılır; danışman ya da hakem tutarlılığı sorduğunda geri dönülür.
- Kodu tema sanmak: Betimleyici etiketler bulgu gibi sunulur, analiz yüzeyde kalır.
- Anlamı kesen seçimler: Çok kısa seçilen segmentler alıntı olarak kullanılamaz, metne dönülüp yeniden kodlanır.
- Çok geç yedeklemek: Proje dosyası düzenli yedeklenmezse haftaların emeği riske girer.
Bu sorunlar genellikle yöntem bölümü ve bulgular yazılırken fark edilir ve jüri düzeltmeleri aşamasında yeniden önünüze gelebilir. Karşılaştığınız hâlde devam etmek yerine erken müdahale etmek zaman kazandırır.
Hangi durumda destek almak işinizi kolaylaştırır?
Transkriptler hazır olduğu hâlde kodlama ilerlemiyorsa birlikte bakabiliriz. Şu durumlardan biri size tanıdık geliyor olabilir:
- Yüzlerce sayfa transkript kodlanmayı bekliyor ve nereden başlayacağınızı bilemiyorsunuz.
- Kod sayısı çok arttı, temalara geçemiyorsunuz.
- Danışmanınız kod yapısını yeterli bulmadı ya da kodlayıcılar arası uyum istedi.
- Nitel ve nicel veriyi karma yöntem çalışmasında birleştirmeniz gerekiyor.
Birlikte çalışma süreci şöyle ilerler:
- Ücretsiz ön görüşme: Veri türünüzü, araştırma sorunuzu ve geldiğiniz aşamayı birlikte gözden geçiririz.
- Kapsam ve yol haritası: Analiz yaklaşımını, kod yapısının taslağını ve çalışma sırasını netleştiririz.
- Adım adım birlikte çalışma: Kod sistemini, kod tanımlarını ve temaları birlikte geliştiririz.
- Zoom’da birlikte değerlendirme: Proje dosyasını ekranda birlikte inceler, her kararın gerekçesini konuşuruz.
Kapsamın tamamını hizmet sayfamızda, çalışma ilkelerimizi Etik Çerçevemiz sayfasında bulabilirsiniz. Veriniz başka bir programdaysa NVivo tarafında da yanınızdayız.
WhatsApp’tan ön görüşme isteyin
Sık sorulan sorular
Ücret ve süre neye göre belirlenir?
Transkript sayısına ve uzunluğuna, analiz yaklaşımına, kodlamanın geldiği aşamaya ve teslim takviminize göre belirlenir. Ön görüşmeden sonra size özel kapsam çıkarılır.
Verilerim gizli kalır mı?
Evet. Paylaştığınız transkriptler ve kişisel veriler KVKK aydınlatma metnimiz kapsamında korunur. Mümkünse dosyaları anonimleştirilmiş hâliyle paylaşmanızı öneririz.
Süreç tamamen online yürür mü?
Evet. Görüşmeler Zoom üzerinden, dosya paylaşımları dijital ortamda yapılır.
Danışman ya da hakem kodlamayı geri çevirirse ne yapılır?
Geri bildirimleri birlikte okur, kod yapısının hangi kısmının gözden geçirileceğini belirler ve değişiklikleri gerekçeleriyle birlikte planlarız.
Transkriptler hazır ama kodlama ilerlemiyor mu?
Konunuzu ve veri türünüzü yazın; kod yapısını ve çalışma sırasını ön görüşmede birlikte netleştirelim.
Kaynaklar
- Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
- Hsieh, H.-F., & Shannon, S. E. (2005). Three approaches to qualitative content analysis. Qualitative Health Research, 15(9), 1277–1288. https://doi.org/10.1177/1049732305276687
- Kuckartz, U., & Rädiker, S. (2019). Analyzing qualitative data with MAXQDA: Text, audio, and video. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-15671-8
- Saldaña, J. (2021). The coding manual for qualitative researchers (4th ed.). SAGE.
- VERBI Software. (t.y.). MAXQDA manual. https://www.maxqda.com/help
