NVivo, görüşme kayıtları, odak grup dökümleri, alan notları, açık uçlu anket yanıtları ve doküman arşivleri gibi nitel verilerin düzenli biçimde kodlanmasını ve analiz edilmesini sağlayan bir yazılımdır. Sayısal analiz yapmaz; araştırmacının metin içindeki örüntüleri görmesini, kodlarını sistemli tutmasını ve bulgularını kanıta dayandırmasını kolaylaştırır. Nitel ve nicel araçların karşılaştırması için analiz araçları sayfamıza bakabilirsiniz.
NVivo, veri miktarı elle takip edilemeyecek kadar arttığında anlam kazanır. On beş-yirmi görüşmeden sonra kodların hangi kaynakta, hangi bağlamda geçtiğini Word belgeleri üzerinden izlemek zorlaşır. NVivo her kodu kaynağına bağlı tuttuğu için, bir temayı savunurken hangi katılımcının hangi cümlesine dayandığınızı saniyeler içinde gösterebilirsiniz.
Bir diğer kullanım alanı karma yöntem çalışmalarıdır. Katılımcıların demografik özellikleri öznitelik olarak tanımlandığında, “bu tema daha çok hangi grupta geçiyor” türü sorular matris sorgularıyla yanıtlanabilir. Çok araştırmacılı projelerde kodlama tutarlılığının (kappa) hesaplanması da NVivo’nun güçlü yanlarından biridir.
NVivo ticari bir yazılımdır; bireysel ve öğrenci lisansları ayrı fiyatlandırılır ve genellikle yıllık aboneliktir. Birçok üniversite kampüs lisansı sağlar, bu nedenle kendi lisansınızı almadan önce kütüphane ya da bilgi işlem biriminize sormanız yararlı olur. Deneme sürümü belirli bir süre için ücretsiz kullanılabilir, ancak tez süresi boyunca yetmeyeceğinden lisans planını baştan yapmak gerekir. Windows ve macOS sürümleri arasında bazı özellik farkları bulunur; ekip çalışmasında herkesin aynı platformda olması dosya paylaşımını kolaylaştırır.
| İhtiyaç | NVivo karşılığı |
|---|---|
| Veri kaynaklarını toplama | Word, PDF, ses, video, resim ve anket dosyalarının içe aktarılması |
| Kodlama | Kodlar (nodes) ve hiyerarşik kod ağacı |
| Tema geliştirme | Kodların birleştirilmesi, ayrıştırılması, üst temalara bağlanması |
| Katılımcı özellikleri | Öznitelik (case classification) tanımları ve grup karşılaştırmaları |
| Sorgular | Metin arama, kelime sıklığı, kodlama ve matris sorguları |
| Görselleştirme | Kelime bulutu, hiyerarşi haritası, karşılaştırma diyagramları |
| Kodlayıcılar arası tutarlılık | Coding comparison ile kappa katsayısı |
| Analiz günlüğü | Memo ve annotation ile karar kayıtları |
| Literatür bağlantısı | Kaynak yönetim programlarından referans aktarımı |
| Raporlama | Kod listeleri, alıntı çıktıları ve tema tabloları |
NVivo’nun yapmadığı iki şey var: analiz yöntemini seçmek ve kodları bulmak. Bunlar araştırmacının işidir. Bu nedenle programı açmadan önce analiz yaklaşımınızın netleşmesi gerekir; içerik analizi, tematik analiz, söylem analizi ya da gömülü teori yaklaşımlarının her biri kodlamayı farklı biçimde kurgular.
Veri tarafında dökümlerin tamamlanmış, katılımcı kodlarının anonimleştirilmiş ve dosya adlandırmasının tutarlı olması gerekir. Ayrıca kodlamanın tümevarımlı mı (veriden çıkan kodlar) yoksa tümdengelimli mi (kuramdan gelen kod listesi) yürütüleceği baştan kararlaştırılmalıdır. Etik kurul izninin kapsamı da önemlidir: hangi verinin alıntılanabileceği izin metniyle sınırlıdır.
En yaygın sorun kod enflasyonudur. Her cümleye ayrı bir kod verildiğinde iki yüzü aşan, birbiriyle örtüşen bir kod listesi oluşur ve tema üretmek imkânsız hâle gelir. Çözüm, belirli aralıklarla kod listesini gözden geçirip birleştirmek ve her kodun tanımını yazılı tutmaktır.
İkinci sorun, kelime sıklığı çıktılarının bulgu yerine konmasıdır; bir kelimenin kaç kez geçtiği tek başına nitel bir bulgu değildir, bağlamıyla yorumlanması gerekir. Üçüncü olarak sürüm ve platform farkları dosya paylaşımında sorun çıkarır: eski sürümde açılmayan proje dosyaları nedeniyle danışmanınızla aynı sürümü kullanmak önemlidir. Son olarak yedekleme: proje dosyası tek bir dosyada büyüdüğü için düzenli yedek almak gerekir.
Nitel bulgular tablolarla değil, tema-alt tema yapısı ve doğrudan alıntılarla anlatılır. Her tema tanımlanır, kaç katılımcının bu temaya katkı verdiği belirtilir ve temayı temsil eden alıntılar katılımcı koduyla (K1, K2 gibi) verilir. Alıntılar kısaltılırken anlamı değiştirmeyecek biçimde köşeli parantez ve üç nokta kullanılır.
Yöntem bölümünde programın adı ve sürümü, kodlama yaklaşımı, kaç kodlayıcının çalıştığı ve varsa tutarlılık katsayısı bildirilir. Güvenilirlik için kodlayıcılar arası uyum, katılımcı teyidi (member checking) ya da uzman incelemesi gibi hangi stratejinin kullanıldığı açıkça yazılır.
NVivo mu MAXQDA mı kullanmalıyım?
İkisi de aynı işi yapar ve tez jürileri açısından fark yaratmaz. Seçim genellikle üniversitenizin hangisine lisans sağladığına ve danışmanınızın hangisini kullandığına göre yapılır. Karşılaştırma için MAXQDA sayfamıza bakabilirsiniz.
NVivo kodlamayı benim yerime yapar mı?
Hayır. Otomatik kodlama özellikleri bulunur ancak bunlar yalnızca ön tarama içindir. Kodların anlamlı olması için metni okuyan ve yorumlayan bir araştırmacı gerekir; program bu süreci düzenli tutar.
Nitel analizde örneklem kaç kişi olmalı?
Sabit bir sayı yoktur; ölçüt veri doygunluğudur. Yeni görüşmeler yeni kod üretmemeye başladığında doygunluğa ulaşılmış sayılır. Bu, çalışmanın deseni ve araştırma sorusuna göre değişir.
Verimi nasıl göndermeliyim?
Dökümleri Word (.docx) ya da düz metin olarak, katılımcı bilgileri anonimleştirilmiş biçimde göndermeniz yeterlidir. Varsa görüşme formunuzu ve etik kurul izninizin kapsamını da eklemeniz süreci hızlandırır.
Analiz aracını sizin yerinize seçmiyoruz; araştırma sorunuza, veri yapınıza ve bölümünüzün beklentilerine göre birlikte karar veriyoruz. Ardından kodlama kurgusunu, tema yapısını ve raporlamayı adım adım birlikte yürütüyoruz.
