Akademik dilimleme, tek bir araştırmanın sonuçlarını bütünlüğünü bozacak biçimde parçalara ayırıp birden fazla makale olarak yayımlamaktır; Türkiye’de YÖK’ün bilimsel araştırma ve yayın etiği düzenlemesinde etiğe aykırı eylemler arasında sayılır. Elinizde zengin bir veri seti ya da tamamlanmış bir tez var, birden fazla makale çıkarmak istiyorsunuz ve “Bu dilimleme sayılır mı?” sorusu aklınızı kurcalıyor. İyi haber şu: aynı çalışmadan birden fazla yayın çıkarmak kendiliğinden etik ihlal değildir. Belirleyici olan, her yayının kendi sorusunu yanıtlaması ve ilişkinin açıkça bildirilmesidir.

Bir veri setinden hangi makalelerin çıkabileceğini baştan planlamak istiyorsanız makale danışmanlığı sayfamızda nasıl çalıştığımızı görebilirsiniz. Önce kavramı ve sınırı netleştirelim.

Akademik dilimleme nedir? Yönergedeki tanım

Uluslararası alanyazında “salami slicing” ya da “salami publication” olarak bilinen uygulama, Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi’nde “dilimleme” adıyla tanımlanır. Yönergeye göre dilimleme; bir araştırmanın sonuçlarını, araştırmanın bütünlüğünü bozacak şekilde ve uygun olmayan biçimde parçalara ayırıp birden fazla sayıda yayımlamak ve bu yayınları akademik atama ve yükselmelerde ayrı yayınlar olarak sunmaktır.

Tanımda üç unsur öne çıkar: bütünlüğün bozulması, uygun olmayan bölme ve yayın sayısını artırma amacı. Yani mesele parça sayısı değil, parçalamanın bilimsel bir gerekçesinin olup olmadığıdır. Aynı yönerge, “tekrar yayım”ı (aynı sonuçların birden fazla kez yayımlanmasını) ayrı bir ihlal olarak sayar. APA Yayın Kılavuzu da (7. baskı) aynı veriyi gereksiz biçimde bölerek yayımlamayı “piecemeal publication” adıyla araştırma etiği sorunları arasında ele alır.

Dilimleme, tekrar yayın ve meşru çoklu yayın arasındaki fark

DurumNe olur?Değerlendirme
Tekrar (mükerrer) yayınAynı veri, aynı soru ve aynı sonuçlar ikinci kez yayımlanırEtiğe aykırı
DilimlemeTek bir soruya ait sonuçlar parçalara bölünür; her makale bütünün küçük bir kısmını taşırEtiğe aykırı
Meşru çoklu yayınAynı veri setinden farklı, kendi başına anlamlı sorular yanıtlanır ve ilişki açıkça bildirilirKabul edilebilir

Bir çalışmanın dilimleme olup olmadığı nasıl anlaşılır?

Editörlerin ve hakemlerin baktığı ölçütler oldukça benzerdir. Uluslararası Tıp Dergisi Editörleri Komitesi (ICMJE) ve Yayın Etiği Komitesi (COPE) yönergeleri, örtüşen yayınları değerlendirirken şu sorulara odaklanır. Kendi planınızı bu sorularla sınayabilirsiniz:

  1. Araştırma sorusu farklı mı? İki makale aynı hipotezi farklı değişkenlerle mi test ediyor, yoksa gerçekten ayrı iki soruyu mu yanıtlıyor?
  2. Örneklem ve veri aynı mı? Aynı katılımcılar ve aynı ölçümler kullanılıyorsa ikinci makalenin yeni bir şey söylemesi gerekir.
  3. Makale tek başına anlamlı mı? Okur, öteki makaleyi okumadan bu makaleden tam bir sonuç çıkarabiliyor mu?
  4. Birleşik hâli daha güçlü mü olurdu? Sonuçlar tek bir makalede birlikte sunulduğunda daha anlamlı ve daha kapsamlı bir tablo ortaya çıkıyorsa, bölmek bilgiyi zayıflatıyordur.
  5. İlişki bildirildi mi? Önceki ya da eşzamanlı yayına atıf yapıldı ve editöre gönderim sırasında haber verildi mi?

Bu sorulardan ilk dördüne “aynı” ya da “hayır” yanıtı veriliyorsa ve beşincisi de eksikse, çalışma büyük olasılıkla akademik dilimleme olarak değerlendirilecektir.

Akademik dilimlemeye düşmeden tezden ve veri setinden birden fazla makale çıkarmak

Tezden makale çıkarmak en sık karşılaşılan durumdur ve doğru planlandığında tamamen meşrudur. Aşağıdaki örnekler sınırın nereden geçtiğini gösterir:

SenaryoDilimleme riskiMeşru yaklaşım
Bir anket çalışmasında dört bağımlı değişken varHer değişken için aynı yöntem ve aynı tartışmayla ayrı makaleDeğişkenleri tek modelde birlikte raporlamak ya da kuramsal olarak ayrı iki soruya ayırmak
Karma yöntem teziNicel bulguların bir kısmını iki makaleye bölmekKarma yöntem çalışmasının nicel ve nitel aşamalarını, her biri kendi sorusuyla iki ayrı makale yapmak
Ölçek geliştirme ve ilişkisel incelemeAynı örneklemle psikometrik analizleri iki makaleye bölmekÖlçek uyarlama sürecini bir makalede, ölçeğin kullanıldığı ilişkisel soruyu diğerinde, örneklem ilişkisini belirterek sunmak
Hasta kohortu ve uzun izlemAynı izlem süresinin sonuçlarını alt gruplara göre ayrı makaleler yapmakErken sonuçları ve uzun dönem izlemi, önceki yayına atıf yaparak ayrı raporlamak
Tez ve sistematik derlemeTezin alanyazın bölümünü makale gibi sunmakAyrı bir protokolle yürütülen sistematik derleme hazırlamak

Pratik bir yol, veri toplamadan önce ya da tezi bitirir bitirmez bir yayın haritası çıkarmaktır: her makale için tek cümlelik araştırma sorusu, kullanılacak değişkenler, hedef dergi ve öteki makalelerle ilişkisi. Bu haritayı danışmanınızla ya da ortak yazarlarla paylaşmak, ileride çıkabilecek “bu iki makale aynı değil mi?” sorusunu baştan yanıtlar. Dergi seçimi de bu aşamada yapılırsa her makalenin hangi okura seslendiği netleşir.

Makalede ilişkili yayınlar nasıl raporlanır?

Şeffaflık, meşru çoklu yayını dilimlemeden ayıran en önemli unsurdur. Üç yerde açık olmanız gerekir:

Örnek yöntem cümlesi (APA 7)

“Bu çalışmanın verileri, 2024–2025 yıllarında 612 öğretmenle yürütülen daha geniş bir araştırmanın parçasıdır. Aynı örneklemde mesleki tükenmişlik ile iş doyumu arasındaki ilişkiye ilişkin bulgular Yılmaz ve Demir (2025) tarafından raporlanmıştır. Bu makale, önceki yayında incelenmeyen örgütsel destek değişkeninin aracı rolünü ele almaktadır.”

Bu üç cümle; verinin kaynağını, önceki yayını ve yeni katkıyı açıkça ortaya koyar. Hakem bu bilgiyi metinden öğrendiğinde konu bir etik soru değil, bir yöntem notu olarak kalır.

Aynı veri setinden gelen makalelerde metnin kendisi de ayrışmalıdır. Her makalenin giriş ve tartışma bölümünü kendi sorusuna göre yeniden kurun; önceki makaleden paragraf taşımak yerine yeni alanyazınla bağ kurun. IMRaD yapısında her bölümün kendi makalesine hizmet etmesi ve makale özetinin yeni katkıyı ilk cümlelerde söylemesi, iki yayın arasındaki farkı editörün ilk okumada görmesini sağlar. Tablo ve şekiller de yeniden üretilmeli; önceki yayındaki betimsel tablo gerekiyorsa yalnızca atıfla anılmalıdır.

Doçentlik ve akademik değerlendirmede akademik dilimleme neden risklidir?

Yönergedeki tanımın ikinci yarısı, dilimlenmiş yayınların akademik atama ve yükselmelerde ayrı yayınlar olarak sunulmasına vurgu yapar. Bu nedenle risk en çok doçentlik başvurusu ve kadro yükseltme dosyalarında ortaya çıkar. Puanı artırmak için aynı verinin küçük parçalarına dayanan yayınlar, eser incelemesinde jüri tarafından fark edilebilir ve etik inceleme konusu olabilir.

Bu riskten kaçınmanın yolu, yayın planını sayıya değil özgün sorulara göre kurmaktır. Aynı tezden gelen yayınların nasıl puanlandığını tezden üretilmiş yayınlar yazımızda, dosyada en sık yapılan hataları da doçentlik dosyası hataları yazımızda ayrıntılı anlattık. Ayrıca dergiler de dilimlemeyi ciddiye alır: editör örtüşmeyi fark ettiğinde makale ret kararıyla dönebilir; yayımlandıktan sonra fark edilirse geri çekme (retraction) gündeme gelebilir.

En çok nerede zorlanılıyor?

Hangi durumda destek almak işinizi kolaylaştırır?

Akademik dilimleme sorusu çoğu zaman yayın sürecinin belirli anlarında gündeme gelir. Şu durumlardan biri size tanıdık geliyorsa, dışarıdan bir göz yayın planınızı daha güvenli hâle getirir:

Makale danışmanlığı kapsamında süreç dört adımda ilerler:

  1. Ücretsiz ön değerlendirme: Veri setinizi, yayımlanmış ya da hazırlanan makalelerinizi ve hedefinizi paylaşırsınız.
  2. Yol haritası: Her makale için ayrı araştırma sorusunu, değişkenleri, hedef dergiyi ve makaleler arası ilişkiyi gösteren bir yayın planı çıkarırız.
  3. Bölüm bölüm geliştirme: Geri bildirimli ilerleriz; metin sizin kaleminizden çıkar, ilişkili yayın bildirimleri her makalede doğru yere konur.
  4. Gönderim ve revizyon: Hakem raporları geldiğinde yanıtları Zoom’da birlikte değerlendiririz.

Yayın sürecinin bütünü için akademik yayın danışmanlığı, başvuru dosyası için doçentlik dosyası danışmanlığı sayfalarımıza bakabilirsiniz. Çalışma ilkelerimizi Etik Çerçevemiz sayfasında açıkça anlattık.

WhatsApp’tan ücretsiz ön görüşme

Sık sorulan sorular

Ücret ve süre neye göre belirlenir?

Ücret; veri setinin büyüklüğüne, planlanan makale sayısına, makalelerin hangi aşamada olduğuna ve hedef dergilere göre belirlenir. Ön değerlendirme ücretsizdir ve fiyat çalışma başlamadan netleşir.

Paylaştığım veri ve makaleler gizli kalır mı?

Evet. Verileriniz, taslaklarınız ve kişisel bilgileriniz yalnızca sizinle yürüttüğümüz çalışma için kullanılır. Ayrıntılar KVKK aydınlatma metnimizde yer alır.

Tamamen online çalışabilir miyiz?

Evet. Belgeler çevrim içi paylaşılır, değerlendirme toplantıları Zoom üzerinden yapılır; Türkiye’nin her yerinden ve yurt dışından çalışılabilir.

Hakem iki makalemin örtüştüğünü söylerse ne yapılır?

Önce iki makalenin soruları, örneklemleri ve sonuçları yan yana konur. Fark gerçekten varsa yöntem bölümü ve hakem yanıt mektubu bu farkı açıkça gösterecek biçimde düzenlenir; fark yetersizse makalenin kapsamı yeniden kurulur.

Aynı veriden birden fazla makale mi planlıyorsunuz?

Veri setinizi ve hedefinizi paylaşın; her makalenin kendi sorusunu taşıdığı güvenli bir yayın planını birlikte çıkaralım.

WhatsApp’tan yazınBizi arayın: 0531 259 38 22

Kaynaklar

Akademik dilimleme: soruyu ayırma, veriyi planlama ve ilişkili yayını bildirme adımları

Bizi arayın