Tıpta uzmanlık tezi, uzmanlık eğitimini bitirme sınavına girebilmenin ön koşuludur. Yönetmeliğe göre tez konusu ve tez danışmanı eğitim süresinin ilk yarısında belirlenir. Tez de en geç eğitimin bitiminden üç ay önce teslim edilir. Arada konu seçimi, tasarım, etik kurul, veri toplama, analiz ve yazım yer alır. Nöbet çizelgesi doluysa, tez konusu belli ama veri tablosu hâlâ boşsa ve takvim işliyorsa, bu yazı süreci adım adım ve hangi kararın ne zaman verilmesi gerektiğiyle anlatıyor.
Uzmanlık tezinin en zor yanı, araştırmanın klinik iş yükünün arasında, parça parça ayrılan zamanla yürütülmesidir. Bu yüzden tasarım ve analiz kararlarını baştan doğru vermek, sonradan geri dönmekten çok daha az zaman alır. Bu kararları birlikte verdiğimiz uzmanlık tezi danışmanlığı sürecini yazının sonunda ayrıca anlatıyoruz.
Yönetmelik uzmanlık tezi için ne diyor?
Uzmanlık tezinin çerçevesini 3 Eylül 2022 tarihli Resmî Gazete’de (sayı 31942) yayımlanan Tıpta ve Diş Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimi Yönetmeliği çizer. Yönetmelikte en son 7 Ekim 2023 tarihli (sayı 32332) değişiklik yapılmıştır. Tezle ilgili kurallar ağırlıkla 19. maddededir. Kurumunuzun tez yönergesi bu kuralları biçim, yazım kılavuzu ve iç takvim yönünden ayrıntılandırır.
| Aşama | Yönetmelikteki kural | Pratikte anlamı |
|---|---|---|
| Konu ve danışman | Eğitim süresinin ilk yarısı içinde birim eğitim sorumlusu tarafından özgün bir konu ve tez danışmanı belirlenir (madde 19/2). | Dört yıllık bir programda en geç ikinci yılın sonu. Konu ne kadar erken netleşirse veri toplamaya o kadar zaman kalır. |
| İzleme | Tez çalışması, tez danışmanı tarafından üç ayda bir değerlendirilir (madde 17/1-d). | Her üç ayda gösterilecek somut bir ilerleme (protokol, etik onay, veri sayısı, analiz) planlanmalıdır. |
| Teslim | Tez en geç eğitim süresinin bitiminden üç ay önce, en az üç asıl ve iki yedek üyeli jüriye sunulmak üzere teslim edilir (madde 19/4). | Analiz ve yazım için takvimi bu tarihten geriye doğru kurun. |
| Değerlendirme | Jüri tezi en geç bir ay içinde inceler, sözlü savunma yaptırır, sonucu gerekçeli bildirir (madde 19/5). | Savunmaya tezin tamamına, özellikle yöntem ve bulgulara hâkim girilmelidir. |
| Yetersiz bulunursa | Jüri altı aylık ek süre verir; eğitim süresini aşan kısım eğitim süresine eklenir (madde 19/6). | Düzeltme, uzmanlığın kendisini geciktirebilir. |
| İkinci kez kabul edilmezse | Tezin ikinci kez kabul edilmemesi ya da eğitim bitiminden itibaren kanuni mazeret olmadan altı ay içinde teslim edilmemesi hâlinde uzmanlık öğrenciliğiyle ilişik kesilir (madde 19/7). | İlk teslimin sağlam olması bu yüzden önemlidir. |
| Bitirme sınavı | Tezi kabul edilen, süresini ve rotasyonlarını tamamlayan uzmanlık öğrencisi bitirme sınavına girmeye hak kazanır (madde 20/1). | Tez kabulü, sınav takviminin de ön koşuludur. |
Tıpta uzmanlık tezi adım adım nasıl hazırlanır?
1. Konuyu erişebildiğiniz veriden başlayarak seçin
İyi bir uzmanlık tezi konusu, klinikte gerçekten sorulan bir soruyu, kurumunuzda erişebildiğiniz veriyle ve elinizdeki sürede yanıtlayabilen konudur. Konuyu değerlendirirken üç soru sorun: Bu soruyu yanıtlayacak hasta ya da kayıt kurumda var mı? Kaç olguya ihtiyaç var ve bu sayıya hangi sürede ulaşılır? Sonuç, kendi kliniğinizin pratiğinde bir şeyi değiştirir mi? Tez konusu seçerken kullanılan genel ölçütler uzmanlık tezinde de geçerlidir; fark, zaman ve veri kısıtının çok daha belirleyici olmasıdır.
2. Tasarımı süre ve veri kaynağına göre belirleyin
Uzmanlık tezlerinin büyük kısmı üç tasarımdan birine dayanır. Seçim, araştırma sorusu kadar elinizdeki süreye ve kayıtların niteliğine de bağlıdır.
| Tasarım | Ne zaman uygun? | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Retrospektif dosya taraması | Kayıtlar düzenliyse ve süre kısaysa | Eksik veri, kayıtların tutarsızlığı, değişkenlerin geriye dönük tanımı |
| Prospektif izlem | Sonuç değişkeni zamanla ölçülecekse ve en az bir-iki yıl varsa | Hasta kaybı, izlem süresinin eğitim süresine sığması |
| Kesitsel çalışma | Belirli bir andaki durum, sıklık ya da ilişki sorulacaksa | Neden-sonuç yorumu yapılamaz; örneklemin temsil gücü |
Retrospektif dosya taramalarında kayıtların niteliği sonucu doğrudan belirler. Vassar ve Holzmann (2013), bu tür çalışmalarda değişken tanımlarının ve veri çıkarma kurallarının baştan yazılmasını önerir. Gözlemsel tasarımlarda hangi bilgilerin raporlanacağını ise STROBE kontrol listesi (von Elm vd., 2007) gösterir; bu listeyi yöntem bölümünü yazarken de kullanabilirsiniz.
3. Örneklem büyüklüğünü etik kuruldan önce hesaplayın
Kaç olgu gerektiği, birincil sonuç değişkenine, beklenen farka ya da etki büyüklüğüne, kabul edilen yanılma düzeyine ve hedeflenen güce göre hesaplanır; bunun için yaygın kullanılan araçlardan biri G*Power programıdır (Faul vd., 2007). Bu hesap etik kurul başvurusundan önce yapılmalıdır, çünkü kurul ve tez danışmanı genellikle gerekçesini sorar. Örneklem büyüklüğü hesabının mantığını ayrı bir yazıda anlattık; iki grup karşılaştıran tasarımlar için iki grup için örneklem ve güç analizi aracımızla ilk tahmini kendiniz yapabilirsiniz. Hesaplanan sayı kurumdaki dosya sayısını aşıyorsa tarih aralığını genişletmek, ikinci bir merkez eklemek ya da birincil sonucu yeniden tanımlamak gerekir.
4. Protokolü yazın ve etik kurula başvurun
Araştırma protokolü, tezin iskeletidir: amaç, hipotez, tasarım, dahil etme ve dışlama ölçütleri, değişkenler, örneklem hesabı ve analiz planı burada yazılır. Protokol, lisansüstü programlardaki tez önerisine benzer; farkı, doğrudan etik kurul başvurusunun temelini oluşturmasıdır. Retrospektif çalışmalar da çoğu kurumda etik kurul onayı gerektirir. Bilgilendirilmiş onam, veri gizliliği ve kurum izni gibi konuların temelini araştırma etiği yazımızda bulabilirsiniz.
5. Veri toplama formunu analiz planından geriye doğru kurun
Dosya taramasında en sık yaşanan sorun, analiz aşamasında bir değişkenin farklı biçimde kodlandığının fark edilmesidir. Bunu önlemek için önce analiz planını yazın, sonra her analizin ihtiyaç duyduğu değişkeni forma ekleyin. Örneğin “Diyabet varlığı postoperatif komplikasyonla ilişkili mi?” sorusu için forma şunlar girer: diyabet (var/yok), HbA1c (sürekli, %), komplikasyon (var/yok ve türü), yaş, cinsiyet ve olası karıştırıcı değişkenler. Her değişkenin birimi, kod değerleri ve eksik veri kodu baştan yazılır.
6. Analizi araştırma sorusuna göre yapın
Analiz, değişkenlerin türüne ve dağılımına göre seçilir. Sürekli değişkenlerde önce normallik değerlendirilir; buna göre parametrik ya da parametrik olmayan testler kullanılır. Kategorik değişkenlerde ki-kare ya da Fisher testi, karıştırıcı değişkenleri birlikte değerlendirmek için regresyon modelleri öne çıkar. Sonuçları yalnızca p değeriyle değil, etki büyüklüğü ve güven aralığıyla birlikte raporlamak jürinin de beklediği bir yaklaşımdır.
7. Tezi yazın: giriş, yöntem, bulgular, tartışma
Uzmanlık tezi genellikle giriş ve amaç, genel bilgiler, gereç ve yöntem, bulgular, tartışma, sonuç ve kaynaklar bölümlerinden oluşur; ayrıntıyı kurumunuzun tez yazım kılavuzu belirler. Bulgular bölümü yorum içermeden tablolar ve metinle sunulur; tartışma bölümü ise bulguları alanyazınla karşılaştırır ve sınırlılıkları açıkça söyler.
Bulgularda nasıl raporlanır? Kaynak stilini kurumunuzun kılavuzu belirler; istatistiksel raporlamada APA 7 yaygın bir başvuru noktasıdır. Örnek bir cümle şöyledir: “Postoperatif komplikasyon sıklığı diyabeti olan hastalarda %24,1 (n = 26), olmayanlarda %12,8 (n = 31) bulundu; fark istatistiksel olarak anlamlıydı, χ²(1, N = 350) = 6,95, p = ,008, φ = 0,14.” Cümlede test istatistiği, serbestlik derecesi, örneklem, p değeri ve etki büyüklüğü birlikte verilir.
8. Teslim, savunma ve düzeltmeler
Teslim tarihinden önce tez danışmanınızla tam metni okuyun, kılavuzdaki biçim kurallarını kontrol edin ve sunumunuzu hazırlayın. Tez savunmasına hazırlanırken en çok yöntem gerekçeleri ve bulguların yorumu sorulur. Jüri ek süre verirse jüri düzeltmeleri madde madde listelenip her birine ne yapıldığı gösterilerek ele alınır. Tez kabul edildikten sonra aynı veriden yayın planlamak için tezden makale çıkarma adımlarına bakabilirsiniz.
Uzmanlık tezinde en çok nerede takılınır?
- Konunun geç belirlenmesi: İlk yarı geçtikten sonra başlayan tezlerde etik kurul ve veri toplama son yıla sıkışır; teslim üç ay önceye çekildiği için analiz ve yazıma çok az zaman kalır.
- Dosya sayısının yetmemesi: Örneklem hesabı yapılmadan başlanan retrospektif çalışmalarda yeterli olgu olmadığı veri toplama bittikten sonra anlaşılır; tasarımı değiştirmek etik kurula yeniden başvurmayı gerektirebilir.
- Etik kuruldan dönüş: Protokol ile veri formu arasındaki tutarsızlıklar ya da gerekçesiz örneklem sayısı başvurunun geri dönmesine yol açar ve takvimden haftalar gider.
- Analiz planı olmadan toplanan veri: Değişkenler yeniden kodlanır, eksik veriler için dosyalara geri dönülür; en çok zaman bu aşamada kaybedilir.
- Jürinin yetersiz bulması: Altı aylık ek süre eğitim süresine eklenebilir; bu da uzmanlık belgesini, atamayı ya da kadro planını geciktirir.
Hangi durumda destek almak işinizi kolaylaştırır?
Konu net, kayıtlar düzenli ve takvim rahatsa yukarıdaki adımlar çoğu zaman yeterlidir. Asistanlık yoğunluğu içinde tez süresi daralıyorsa yöntem ve analiz kararlarını birlikte vermek işinizi hızlandırır. Şu durumlardan birindeyseniz birlikte çalışabiliriz:
- Tez konunuz belirlendi ama nöbet ve rotasyon arasında tasarıma ve protokole bir türlü zaman ayıramıyorsunuz.
- Etik kurul ya da tez danışmanınız örneklem hesabını ve gerekçesini istiyor.
- Dosyaları taradınız ama veri tablosu dağınık, hangi analizin yapılacağı belirsiz.
- Teslim tarihine birkaç ay kaldı; bulgular ve tartışma henüz yazılmadı.
Birlikte çalışma süreci şöyle ilerler:
- Ücretsiz ön görüşme: Konunuz, veri kaynağınız, kurumunuzun tez yönergesi ve teslim tarihiniz konuşulur.
- Kapsam ve yol haritası: Tasarım kararı gerekçeleriyle yazılı olarak sunulur, gereken olgu sayısı hesaplanır ve erişiminizle karşılaştırılır.
- Adım adım birlikte çalışma: Etik kurul öncesinde protokol, veri formu ve onam metninin yöntem tarafı gözden geçirilir; veri toplama sürerken çıkan kodlama sorunları birlikte çözülür. Analizler biyoistatistik ekibimizce SPSS, JASP, R, Stata ya da SAS ile yürütülür; sözdizimi dosyası, çıktılar ve okuma notu size iletilir.
- Zoom’da birlikte değerlendirme: Bulgular adım adım birlikte okunur; hangisinin teze gireceğine siz karar verirsiniz. Tez tamamlandıktan sonra aynı veriden çıkabilecek yayın da değerlendirilir.
Hizmetin kapsamını uzmanlık tezi danışmanlığı sayfasında, çalışma ilkelerimizi Etik Çerçevemiz sayfasında bulabilirsiniz. Tez metnini siz yazarsınız; kurumunuzdaki tez danışmanınızın yönlendirmesi esastır.
Ücretsiz ön görüşme için WhatsApp’tan yazın
Sık sorulan sorular
Uzmanlık tezi desteğinin ücreti ve süresi neye göre belirlenir?
Tasarımın türüne (retrospektif, prospektif, kesitsel), olgu ve değişken sayısına, analizlerin karmaşıklığına, sürecin hangi aşamasında başladığımıza ve teslim tarihinize göre belirlenir. Ön görüşmede kapsam netleştikten sonra size yazılı bir yol haritası sunarız. Ayrıntıları tez danışmanlığı ücretinin neye göre belirlendiğini anlattığımız yazıda bulabilirsiniz.
Hasta verileri ve kurum bilgileri gizli kalır mı?
Evet. Analiz için kimlik bilgisi içermeyen, anonimleştirilmiş veri tablosu yeterlidir. Paylaştığınız tüm bilgiler KVKK Aydınlatma Metni kapsamında korunur ve yalnızca sizin çalışmanız için kullanılır.
Nöbet düzenim yoğun; tamamen online çalışabilir miyiz?
Evet. Görüşmeler Zoom üzerinden, sizin uygun olduğunuz saatlerde yapılır; dosya paylaşımı ve ara sorular yazılı olarak ilerler. Kurumunuza ya da şehrinize bağlı bir kısıt yoktur.
Tez danışmanım ya da jüri düzeltme isterse ne yapılıyor?
Notlar birlikte okunur, her birinin yöntem, analiz ya da yazımın hangi kısmına karşılık geldiği belirlenir ve düzeltmeler aynı yol haritası içinde ele alınır. Gerekirse ek analizler yapılır ve jüriye sunulacak düzeltme listesi madde madde hazırlanır.
Tez takviminiz nöbetlerin arasında mı sıkışıyor?
Konunuzu, veri kaynağınızı ve teslim tarihinizi paylaşın; ücretsiz ön görüşmede takviminize uyan bir yol haritasını birlikte çıkaralım.
Kaynaklar
- American Psychological Association. (2020). Publication manual of the American Psychological Association (7th ed.). https://doi.org/10.1037/0000165-000
- Faul, F., Erdfelder, E., Lang, A.-G., & Buchner, A. (2007). G*Power 3: A flexible statistical power analysis program for the social, behavioral, and biomedical sciences. Behavior Research Methods, 39(2), 175–191. https://doi.org/10.3758/BF03193146
- Tıpta ve Diş Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimi Yönetmeliği. (2022, 3 Eylül). Resmî Gazete (Sayı: 31942). Son değişiklik: 7 Ekim 2023, Sayı: 32332.
- Vassar, M., & Holzmann, M. (2013). The retrospective chart review: Important methodological considerations. Journal of Educational Evaluation for Health Professions, 10, 12. https://doi.org/10.3352/jeehp.2013.10.12
- von Elm, E., Altman, D. G., Egger, M., Pocock, S. J., Gøtzsche, P. C., & Vandenbroucke, J. P. (2007). The Strengthening the Reporting of Observational Studies in Epidemiology (STROBE) statement: Guidelines for reporting observational studies. The Lancet, 370(9596), 1453–1457. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(07)61602-X