Hakem raporu geldi ve notlardan biri şöyle: “İstatistiksel yöntemler yetersiz tanımlanmış; hangi testin hangi karşılaştırma için kullanıldığı anlaşılmıyor.” Kısa yanıt şu: tıbbi makalede istatistiksel yöntem bölümü, ham veriye erişen bilgili bir okurun analizi yeniden yapıp aynı sonuca ulaşabileceği ayrıntıda yazılır. Bunun için bölümde verinin nasıl özetlendiği, dağılımın nasıl değerlendirildiği, her araştırma sorusu için hangi testin seçildiği, karıştırıcı değişkenlerin nasıl ele alındığı, eksik verinin nasıl yönetildiği, anlamlılık düzeyi ve kullanılan programın sürümü yer alır. Aşağıda bu öğeleri sırayla, örnek cümlelerle anlatıyoruz.

Hakem notunu yanıtlarken ya da makaleyi gönderime hazırlarken analiz planını birlikte gözden geçirmek isterseniz biyoistatistik danışmanlığı sayfamızda nasıl çalıştığımızı görebilirsiniz.

Hakem için istatistiksel yöntem bölümü neden önemlidir?

IMRaD yapısında yöntem kısmı, bulguların güvenilirliğini taşıyan bölümdür. Hakem bulgular tablosundaki bir p değerini gördüğünde, o değerin hangi testle ve hangi varsayımlar altında üretildiğini yöntemde arar. Bulamazsa sonucu değerlendiremez; bu yüzden “istatistik yetersiz” notu çoğu zaman analizin yanlış olduğunu değil, anlatılmadığını gösterir.

Uluslararası Tıp Dergisi Editörleri Komitesi (ICMJE) önerileri bu bölüm için açık bir ölçüt koyar: yöntemler, özgün veriye erişimi olan bilgili bir okurun uygunluğunu değerlendirebileceği ve sonuçları doğrulayabileceği ayrıntıda anlatılmalıdır. Pek çok dergi yazar kılavuzunda bu ölçüte doğrudan atıf yapar ve hakemlerden de bu gözle okumalarını ister.

Tıbbi makalede istatistiksel yöntem bölümü hangi bilgileri içermeli?

Aşağıdaki tablo, SAMPL ilkeleri ile STROBE ve CONSORT kontrol listelerinin istatistik maddelerini tek bir çerçevede toplar. Her satır, hakemin aradığı bir soruya karşılık gelir.

ÖğeNe yazılır?Örnek ifade
Tanımlayıcı istatistiklerSürekli ve kategorik değişkenlerin nasıl özetlendiği“Normal dağılan değişkenler ortalama ± standart sapma, diğerleri ortanca (çeyrekler arası aralık) olarak verildi.”
Dağılımın değerlendirilmesiNormalliğin hangi yöntemle incelendiği“Dağılım Shapiro-Wilk testi ve Q-Q grafikleriyle incelendi.”
Karşılaştırma testleriHer karşılaştırma için hangi testin seçildiği“İki grup arasındaki farklar bağımsız örneklem t testi ya da Mann-Whitney U testiyle karşılaştırıldı.”
Çok değişkenli modelModel türü, değişkenlerin modele giriş ölçütü, varsayımların denetimi“Tek değişkenli analizde p < 0,20 olan değişkenler çok değişkenli lojistik regresyon modeline alındı.”
Eksik veriEksikliğin oranı ve nasıl ele alındığı“Eksik veri oranı %5’in altındaydı; analizler tam veriye sahip olgularla yapıldı.”
Örneklem büyüklüğüGüç hesabının dayanakları“%80 güç ve 0,05 anlamlılık düzeyiyle grup başına 64 hasta gerektiği hesaplandı.”
Anlamlılık düzeyiEşik, çift/tek yönlülük, çoklu karşılaştırma düzeltmesi“Çift yönlü p
< 0,05 anlamlı kabul edildi; ikili karşılaştırmalarda Bonferroni düzeltmesi uygulandı.”YazılımProgram adı, sürümü, gerekiyorsa paket“Analizler IBM SPSS Statistics 29.0 ve R 4.4 (pROC paketi) ile yapıldı.”

Adım adım istatistiksel yöntem bölümü nasıl yazılır?

1. Önce araştırma sorularını ve birincil sonucu yazın

Bölüm, testlerle değil sorularla başlar. Birincil sonuç değişkeninizi (ör. 30 günlük mortalite) ve ikincil sonuçları ayrı ayrı adlandırın. Hakem, birden fazla sonucun “birincil” sayıldığı çalışmalarda yanlış pozitif bulgu olasılığının arttığını bilir ve bunu ilk sorgulayan noktalardan biridir.

2. Verinin nasıl özetlendiğini belirtin

Sürekli değişkenler için ortalama ± standart sapma mı, ortanca (çeyrekler arası aralık) mı kullandığınızı ve bu seçimin neye göre yapıldığını yazın. Kategorik değişkenlerde sayı ve yüzde verildiğini belirtin. Ortalama ± standart hata kullanımı, değişkenliği olduğundan küçük gösterdiği için hakemlerin sık uyardığı bir ayrıntıdır.

3. Dağılım değerlendirmesini ve test seçimini bağlayın

Shapiro-Wilk ya da Kolmogorov-Smirnov sonucuna göre parametrik ya da parametrik olmayan testlere nasıl karar verdiğinizi tek cümleyle açıklayın. Ardından her karşılaştırma türü için kullanılan testi adlandırın: iki bağımsız grup için t testi ya da Mann-Whitney U, eşleştirilmiş ölçümler için eşleştirilmiş t testi ya da Wilcoxon, üç ve daha fazla grup için ANOVA ya da Kruskal-Wallis, kategorik değişkenler için ki-kare ya da Fisher’ın kesin testi. Hangi testin hangi veri yapısına uyduğundan emin değilseniz hangi istatistiksel testi kullanmalıyım aracımız ilk elemeyi yapmanıza yardım eder.

4. Çok değişkenli modeli tanımlayın

Regresyon kullandıysanız modelin türünü (doğrusal, lojistik regresyon, Cox), değişkenlerin modele hangi ölçütle alındığını (klinik gerekçe, tek değişkenli eşik ya da adımsal seçim), çoklu bağlantı ve model uyumunun nasıl denetlendiğini yazın. Karıştırıcı değişkenleri adıyla sayın; “yaş ve cinsiyete göre düzeltilmiş” ifadesi, “düzeltilmiş” sözcüğünden çok daha fazla bilgi verir.

5. Örneklem büyüklüğü ve eksik veriyi açıklayın

Prospektif çalışmalarda güç analizinin dayanaklarını (beklenen etki, güç, anlamlılık düzeyi, kaynak çalışma) verin; G*Power gibi bir programla yapıldıysa programı da belirtin. Retrospektif çalışmalarda hesap yapılmadıysa bunu saklamayın; elde edilen örneklemle hangi büyüklükte bir farkın saptanabileceğini belirtmek daha güven verir. Eksik veri için oranı, örüntüsünü ve uygulanan yöntemi (tam olgu analizi, çoklu atama) yazın.

6. Anlamlılık düzeyini ve raporlama biçimini yazın

Anlamlılık eşiğini, testlerin çift yönlü olup olmadığını ve çoklu karşılaştırmalarda hangi düzeltmenin uygulandığını belirtin. SAMPL ilkeleri, p değeri yanında etki büyüklüğünün ve %95 güven aralığının verilmesini önerir. Bu nedenle yöntemde “etkiler %95 güven aralığıyla birlikte raporlandı” cümlesi, bulgular bölümünde neyi göreceğini okura önceden söyler.

7. Yazılımı ve sürümü belirtin

Programı, sürümünü ve ileri analizlerde kullanılan paketleri yazın (ör. SPSS 29.0, R 4.4, Stata 18, SAS 9.4). Aynı analiz farklı sürümlerde ya da varsayılan ayarlarda küçük farklarla sonuç verebilir; sürüm bilgisi yeniden üretilebilirliğin parçasıdır.

Çalışma desenine göre hangi raporlama kılavuzu kullanılır?

Dergiler, istatistik bölümünü çoğu zaman desene uygun kılavuzun kontrol listesiyle birlikte ister. Gönderimden önce listeyi doldurup her maddenin metindeki yerini işaretlemek, hakem sürecini kısaltır. Bu listelerin istatistik maddelerine göre kurulan bir istatistiksel yöntem bölümü, hakemin sorabileceği soruların çoğunu baştan yanıtlar.

Örnek: retrospektif bir kohortta istatistiksel yöntem bölümü

Aşağıdaki paragraf, ameliyat sonrası komplikasyonu inceleyen varsayımsal bir retrospektif çalışma için yazılmıştır. Dergi İngilizce istiyorsa aynı sıra korunarak çevrilir.

Sürekli değişkenlerin dağılımı Shapiro-Wilk testi ve histogramlarla incelendi. Normal dağılan değişkenler ortalama ± standart sapma, normal dağılmayanlar ortanca (çeyrekler arası aralık), kategorik değişkenler sayı (%) olarak sunuldu. Komplikasyon gelişen ve gelişmeyen hastalar sürekli değişkenler için bağımsız örneklem t testi ya da Mann-Whitney U testiyle, kategorik değişkenler için ki-kare ya da Fisher’ın kesin testiyle karşılaştırıldı. Komplikasyonla bağımsız ilişkili etmenleri belirlemek için çok değişkenli lojistik regresyon uygulandı; modele klinik önemi olan yaş, vücut kitle indeksi ve diyabet ile tek değişkenli analizde p < 0,20 olan değişkenler alındı. Çoklu bağlantı varyans şişme faktörüyle, model uyumu Hosmer-Lemeshow testiyle değerlendirildi. Sonuçlar odds oranı ve %95 güven aralığıyla verildi. Eksik veri oranı tüm değişkenlerde %4’ün altında olduğundan tam olgu analizi yapıldı. Çift yönlü p < 0,05 anlamlı kabul edildi. Analizler IBM SPSS Statistics 29.0 ile yapıldı.

Bu paragrafta her cümle tablodaki bir öğeyi karşılar. Hakem, bulgular tablosundaki herhangi bir değerin nasıl üretildiğini bu metinden izleyebilir.

En sık hatalar ve sonuçları

Kısa tutulduğu için istatistiksel yöntem bölümü içindeki hatalar genellikle küçük görünür; ancak hakem raporlarındaki revizyon taleplerinin önemli bir kısmı bu birkaç paragraftan çıkar.

Bu hataların ortak sonucu, hakem yorumlarına yanıt sürecinin uzaması ya da analizlerin yeniden yapılmasıdır. Yanıt süresi işlerken analizi yeniden kurmak, en çok zaman kaybettiren senaryodur.

Hangi durumda destek almak işinizi kolaylaştırır?

Hakem istatistik yöntemlerin yetersiz anlatıldığını söylediğinde iş çoğu zaman yalnızca istatistiksel yöntem bölümü metnini düzeltmekten ibaret değildir. Şu durumlardan biri sizi tanımlıyorsa birlikte çalışmak süreci kısaltır:

Biyoistatistik desteğinde süreç şöyle işler: Önce ücretsiz ön görüşmede makalenizi, analiz çıktılarınızı ve hakem notlarını birlikte inceleriz. Ardından kapsamı ve yol haritasını netleştiririz: hangi analizlerin doğrulanacağı ya da yeniden yapılacağı, yöntem metninin hangi öğelerle tamamlanacağı. Analiz ve raporlama adımlarını sizinle birlikte, her kararın gerekçesini açıklayarak yürütürüz. Son olarak yöntem metnini, tabloları ve hakeme yanıt taslağını Zoom’da birlikte değerlendiririz. Ayrıntılar için biyoistatistik danışmanlığı sayfasına, makalenin bütününe ilişkin destek için makale danışmanlığı sayfasına, çalışma ilkelerimiz için Etik Çerçevemiz sayfasına bakabilirsiniz.

WhatsApp’tan ücretsiz ön görüşme

Sık sorulan sorular

Ücret ve süre neye göre belirleniyor?

Ücret ve süre; çalışmanın deseni, analiz sayısı, hakem notlarının kapsamı, ek analiz gerekip gerekmediği ve derginin yanıt süresine göre belirlenir. Ön görüşmede dosyanızı gördükten sonra kapsamı netleştirir ve size özel bir plan sunarız.

Verilerim ve makalem gizli kalıyor mu?

Evet. Paylaştığınız veri, makale ve hakem raporları yalnızca birlikte yürüttüğümüz iş için kullanılır ve üçüncü kişilerle paylaşılmaz. Ayrıntılar KVKK Aydınlatma Metni sayfasında yer alır.

Süreç tamamen online mı yürüyor?

Evet. Dosya paylaşımı, ara değerlendirmeler ve son değerlendirme toplantısı online yapılır; bulunduğunuz şehirden bağımsız çalışabiliriz.

Hakemden ikinci tur istatistik sorusu gelirse ne oluyor?

Yeni notları birlikte okuyup hangi analizin ya da metin değişikliğinin gerektiğini belirleriz; ek analizleri yapıp yanıtı gerekçeleriyle birlikte hazırlarız.

Hakem istatistik yöntemleri sordu, yanıt süresi mi işliyor?

Makalenizi ve hakem notlarını ücretsiz ön görüşmede birlikte inceleyelim, yöntem metnini ve ek analizleri adım adım netleştirelim.

WhatsApp’tan yazınBizi arayın: 0531 259 38 22

Kaynaklar

İstatistiksel yöntem bölümü yazım rehberi kapak görseli

Bizi arayın