Kitap bölümü; editörün çağrısını doğru okumak, bölümün kitabın bütününde dolduracağı boşluğu belirlemek, öneri metnini (abstract ya da genişletilmiş özet) zamanında göndermek, metni yayınevinin şablonuna göre yazmak ve editör ile hakem dönüşlerini karşılamakla yazılır ve yayımlanır. Bir bölüm çağrısı elinize geçti, öneri tarihi birkaç hafta sonra; bu yazıda çağrıdan basıma kadar her adımı ve en sık takılınan noktaları anlatıyoruz.
Kitap bölümü makaleden nasıl ayrılır?
Makale bir dergi okurunun önüne tek başına çıkar; bölüm ise editörün kurduğu bir bütünün parçasıdır. Bu yüzden ilk soru “ne bulduk?” değil, “bu kitapta benim bölümüm hangi işi görecek?” sorusudur. Editörler bölümleri birbirine bağlı ve tekrarsız görmek ister; aynı kavramı her bölümün baştan tanımlaması kitabı zayıflatır.
Bölümün biçimi de daha serbesttir. IMRaD yapısı ampirik bir bölümde işe yarar; ancak kavramsal, kuramsal ya da derleme niteliğindeki bölümlerde alt başlıklar konunun kendi mantığına göre kurulur. Bu serbestlik, kapsamın sınırını sizin çizmeniz anlamına gelir. Sınırı birlikte belirlediğimiz bölüm hazırlık danışmanlığımızda ilk iş, çağrıyı ve kitabın içindekiler planını yan yana koymaktır.
| Ölçüt | Dergi makalesi | Kitap bölümü |
|---|---|---|
| Okur | Dergi okuru, alan uzmanı | Kitabın hedef okuru (öğrenci, uygulayıcı, araştırmacı) |
| Yapı | Çoğunlukla IMRaD | Konuya göre kurulan alt başlıklar |
| Değerlendirme | Dergi hakemleri | Editör; yayınevine göre hakem de |
| Bağlam | Tek başına okunur | Diğer bölümlerle birlikte okunur |
| Takvim | Gönderim sürekli açık | Öneri ve tam metin için kesin tarihler |
Kitap bölümü çağrısı nasıl okunur?
Çağrı metni çoğu zaman bir sayfadır ama içinde bölümün sınırlarını belirleyen bütün bilgiler vardır. Okurken şu soruların yanıtını not edin:
- Kitabın amacı ve okuru: Kitap ders kitabı mı, araştırma derlemesi mi, uygulama rehberi mi?
- Önerilen başlıklar: Editör belirli bölüm başlıkları sıralamış mı, yoksa konuyu açık mı bırakmış?
- Takvim: Öneri, kabul bildirimi, tam metin ve düzeltme tarihleri.
- Biçim: Kelime sınırı, kaynak gösterme stili, şablon dosyası, tablo ve şekil sayısı.
- Değerlendirme: Bölümler hakeme gidiyor mu, yalnızca editör mü okuyor?
- Yayınevi: Kitabı hangi yayınevi basacak, açık erişim mi, ücretli mi?
Son madde, değerlendirme açısından en çok önem taşıyandır. Yayınevini doğrulamadan bölüme emek vermek, tıpkı yağmacı dergilerde olduğu gibi, emeğin karşılıksız kalmasıyla sonuçlanabilir. Yayınevinin önceki kitaplarını, katalog kayıtlarını ve bölümlerden ücret alıp almadığını inceleyin.
Bölüm önerisi nasıl hazırlanır?
Çoğu editör önce 300–500 kelimelik bir öneri ya da genişletilmiş özet ister. Öneri, bölümün ne söyleyeceğini ve kitaba neden gerekli olduğunu göstermelidir. İyi bir öneride şu dört öğe bulunur:
- Çalışma başlığı: Kitabın diline uygun, kapsamı dürüstçe yansıtan bir başlık.
- Bölümün amacı: Okurun bölüme hangi soruyla girip hangi yanıtla çıkacağı.
- Taslak alt başlıklar: Üç ila altı ana başlık ve her birinin bir cümlelik içeriği.
- Kitaba katkı: Bölümün diğer önerilen başlıklarla nasıl bağlandığı ve neyi tekrar etmediği.
Önerinin dili, iyi bir makale özetinin diline benzer: kısa, somut ve iddiasını açıkça söyleyen. Ampirik bir bölümse veri kaynağını ve kullanılacak analizi bir cümleyle belirtin.
Bölüm metni adım adım nasıl yazılır?
1. Kapsamı ve ağırlığı planlayın
Kelime sınırını alt başlıklara bölün. Örneğin 7.000 kelimelik bir bölümde giriş için 700, her biri yaklaşık 1.300 kelimelik dört ana başlık ve 800 kelimelik bir sonuç kısmı gerçekçi bir dağılımdır. Bu plan, metnin bir başlıkta şişip diğerinde yüzeysel kalmasını önler.
2. Kaynak tabanını genişletin
Bölümler makalelere göre daha geniş bir literatüre dayanır. Konunun temel eserleri, son beş yılın çalışmaları ve Türkçe alanyazın birlikte taranmalıdır. Sistemli bir alanyazın taraması ile başlamak, yazarken kaynak aramaya dönmenizi önler; kaynakları baştan bir kaynak yönetim programına aktarmak kaynakçayı da kolaylaştırır.
3. Girişte okuru kitabın içinden karşılayın
Giriş, konunun önemini anlatmakla kalmaz; bölümün kitabın akışındaki yerini de gösterir. “Önceki bölümde ele alınan … burada … açısından genişletilmektedir” türünden bir bağlantı cümlesi editörün en çok aradığı şeydir. Girişin sonunda bölümün amacını ve izleyeceği yolu tek paragrafta söyleyin.
4. Ana başlıklarda iddia kurun
Bölümün gövdesi kaynak özetlerinin art arda dizildiği bir metin olmamalıdır. Her alt başlık bir iddia kurup onu kaynaklarla destekler; kaynaklar arasındaki uyum ve çelişkiler açıkça tartışılır. Akademik dil korunur ama kitabın okuru öğrenci ise kavramlar ilk geçtikleri yerde kısaca tanımlanır.
5. Ampirik bölümde bulguları kitap formatına taşıyın
Bölüm kendi verinize dayanıyorsa yöntem kısmı makaledekinden kısa tutulabilir ama örneklem, veri toplama aracı ve analiz yöntemi mutlaka yazılır. Analizler SPSS, JASP, R, Stata ya da nitel veride MAXQDA ve NVivo ile yürütülebilir. Tablolar yayınevinin şablonuna göre düzenlenir; renkli şekil basılı kitapta gri tonlarda çıkabileceği için bu baştan düşünülür.
6. Sonuçta kitabın sorusuna geri dönün
Sonuç kısmı bölümün ana mesajını, sınırlılıklarını ve okurun bu bilgiyi nasıl kullanabileceğini anlatır. Kitabın sonraki bölümüne köprü kuran bir cümle, editörün işini kolaylaştırır.
Kitap bölümünde kaynak gösterme nasıl yapılır?
Yayınevi bir stil belirtmemişse sosyal ve sağlık bilimlerinde çoğunlukla APA 7 kullanılır. Kendi bölümünüzü ya da başka bir yazarın bölümünü kaynakçada APA 7’ye göre şöyle gösterirsiniz:
- Yazar, A. A., ve Yazar, B. B. (2025). Bölümün başlığı. C. C. Editör (Ed.), Kitabın başlığı (ss. 45–68). Yayınevi. https://doi.org/xxxx
Metin içinde yalnızca bölüm yazarlarına atıf yapılır: (Yazar ve Yazar, 2025). Editörün adı metin içi atıfta yer almaz. Bölüm kaynakçası genellikle bölümün sonunda verilir; kitabın sonunda ortak kaynakça olup olmadığını şablondan kontrol edin.
Tezden ya da makaleden kitap bölümü çıkarılabilir mi?
Çıkarılabilir, ama metin olduğu gibi taşınmaz. Tez bir jüriye, bölüm kitabın okuruna yazılır; dil, yapı ve derinlik değişir. Daha önce yayımlanmış bir makalenizle örtüşen kısımlar varsa bunlar açıkça kaynak gösterilir ve metin yeniden yazılır. Aynı veriden birden çok yayın çıkarırken dilimleme sınırına dikkat edin; editöre önceki yayınlarınızı baştan bildirmek güven kazandırır. Tezden yayın üretirken izlenecek yol tezden makale çıkarma sürecine benzer.
Doçentlik açısından da bu ayrım önemlidir. Üniversitelerarası Kurul’un başvuru şartlarında lisansüstü tezden üretilmiş yayınlar kitap maddesinden ayrı puanlanır; nasıl hesaplandığını tezden üretilen yayınların doçentlikte puanlanması yazımızda anlattık.
Kitap bölümü doçentlikte nasıl değerlendirilir?
ÜAK, kitap ve bölümleri yayınevinin niteliğine göre ayırır. Başvuru şartlarındaki tanıma göre uluslararası yayınevi, en az dört yıl uluslararası düzeyde düzenli yayın yapan, kitapları dünyada ilk 500’e giren üniversite kütüphanelerinde kataloglanan ve aynı alanda farklı yazarlara ait en az 20 kitap yayımlamış yayınevidir. Ulusal yayınevi için de benzer biçimde dört yıllık faaliyet, Türkiye’deki üniversite kütüphanelerinde kataloglanma ve aynı alanda en az 20 kitap şartı aranır.
Puanlar ve sınırlar temel alana göre değişir. Örneğin Eğitim Bilimleri tablosunda yalnızca ders kitabı niteliği taşımayan özgün bilimsel kitaplar puanlanır ve aynı kitaptaki bölümlerden en fazla ikisi dikkate alınır. Kendi alanınızın tablosunu doçentlik kriterleri rehberimizden ve doçentlik puan hesaplama aracımızdan kontrol edebilir, bölümü yayın planınıza yerleştirebilirsiniz.
En çok nerede takılınır?
- Çağrının sınırını aşmak: Bölüm editörün istediği konudan genişler ya da başka bir bölümle örtüşür; editör yeniden kurgu ister ve takvim kayar.
- Öneri tarihini kaçırmak: Öneri tarihi geçtikten sonra yer açılması nadirdir; bir sonraki kitabı beklemek doçentlik takviminde aylar kaybettirebilir.
- Yayınevini doğrulamamak: Ölçütleri karşılamayan bir yayınevinde çıkan bölüm, başvuru dosyasında beklenen puanı getirmeyebilir.
- Özet yığını: Kaynaklar sırayla özetlenir, bölümün kendi sesi duyulmaz; editör ya da hakem “katkı belirsiz” der.
- Kendi metninden fazla yararlanmak: Tez ya da makale metni yeniden yazılmadan aktarılır; benzerlik taramasında yüksek oran çıkar ve bölüm düzeltmeye döner.
- Şablona geç uymak: Kaynakça, tablo ve şekiller en sonda biçimlendirildiğinde teslim haftası düzenlemeyle geçer.
Hangi durumda destek almak işinizi kolaylaştırır?
Kitap bölümü çoğu zaman tez, ders ve diğer yayınlar arasında sıkışan bir iştir. Şu durumlardan biri size tanıdık geliyorsa birlikte çalışmak süreci hızlandırır:
- Bir bölüm çağrısı geldi, öneri tarihi yakın ve konuyu kitabın bütününe nasıl yerleştireceğinizi netleştiremediniz.
- Öneriniz kabul edildi ama tam metin için kalan süre, kaynak taraması ve yazım için dar görünüyor.
- Doçentlik dosyanızda kitap maddesi eksik ve çağrının geldiği yayınevinin ölçütleri karşılayıp karşılamadığını bilmek istiyorsunuz.
- Editörden düzeltme talebi geldi ve kısa sürede yanıt vermeniz gerekiyor.
Süreç ücretsiz ön görüşmeyle başlar: çağrı, yayınevi, takvim ve konunuz konuşulur; kitabın değerlendirmedeki karşılığına birlikte bakılır. Ardından bölümün kitaptaki yeri ve sınırları belirlenir, öneri metninin yapısı çıkarılır ve alt başlıkların ağırlığı planlanır. Kaynak taraması, ampirik bölümlerde analiz ve tablo düzeni adım adım birlikte yürütülür; yazım kuralları, kaynak gösterme ve benzerlik kontrolünden sonra editör dönüşleri Zoom’da birlikte değerlendirilir. Bölüm sizin adınızla yayımlanır, kararlar birlikte alınır. Hizmetin kapsamını bölüm yazımı danışmanlığı sayfamızda, çalışma ilkelerimizi Etik Çerçevemiz sayfasında bulabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Ücret ve süre neye göre belirlenir?
Bölümün türüne (kavramsal, derleme ya da ampirik), kelime sınırına, metnin hangi aşamada olduğuna ve editörün takvimine göre belirlenir. Ön görüşmede kapsamı netleştirdikten sonra size yazılı bir plan sunarız. Genel ölçütleri danışmanlık ücretinin neye göre belirlendiğini anlattığımız yazıda bulabilirsiniz.
Paylaştığım metin ve veriler gizli kalır mı?
Evet. Taslağınız, çağrı metni ve verileriniz yalnızca süreçte görev alan danışmanla paylaşılır ve başka bir amaçla kullanılmaz. Ayrıntılar KVKK aydınlatma metnimizde yer alıyor.
Süreç tamamen online yürütülebilir mi?
Evet. Ön görüşme, taslak incelemesi ve değerlendirme toplantıları Zoom ve WhatsApp üzerinden yapılır; hangi şehirde ya da hangi üniversitede çalıştığınız fark etmez.
Editör ya da hakem düzeltme isterse ne yapılır?
Düzeltme yazısındaki her maddeyi ayrı ayrı ele alır, metinde nerede değişiklik gerektiğini birlikte belirleriz. Yanıt, hakem yorumlarına yanıt mektubunda olduğu gibi her talebin hangi sayfada nasıl karşılandığını gösterecek biçimde hazırlanır.
Bölüm çağrısının tarihi mi yaklaşıyor?
Çağrı metnini ve konunuzu gönderin; bölümün kitapta nereye oturacağını ve takvime nasıl yetişeceğini ön görüşmede birlikte planlayalım.
Kaynaklar
- American Psychological Association. (2020). Publication manual of the American Psychological Association (7th ed.). https://doi.org/10.1037/0000165-000
- American Psychological Association. (t.y.). Edited book chapter references. APA Style. Erişim tarihi: 18 Kasım 2026, https://apastyle.apa.org/style-grammar-guidelines/references/examples/edited-book-chapter-references
- Germano, W. (2013). From dissertation to book (2nd ed.). University of Chicago Press.
- Hall, S., Moskovitz, C., ve Pemberton, M. (2021). Understanding text recycling: A guide for researchers. Text Recycling Research Project.
- Springer Nature. (t.y.). Book authors’ code of conduct. Erişim tarihi: 18 Kasım 2026, https://www.springernature.com/gp/authors/book-authors-code-of-conduct
- Üniversitelerarası Kurul. (t.y.). Doçentlik başvuru şartları: Tablo 1 – Eğitim Bilimleri Temel Alanı. Erişim tarihi: 18 Kasım 2026, https://www.uak.gov.tr/documents/documents/68834d4cd9b8f.pdf

Bu konuyla ilgili hesaplama araçları